Кітаптың мазмұны
1.Музейдің ашылуы мен қалыптасу тарихы
2.Тақырыптық-экспозициялық жұмыстар (залдарды тақырыптық жіктеу, көркемдеу жұмыстары, хронологиялық негіздегі барлық хаттар-бұйрықтар құжаттар)
3.Музейдің мәдени-танымдық жұмыстары (жүрмелі көрмелер, музей күніне арналған шаралар, интеллектуалдық ойындар, әр түрлі тақырыптардағы байқаулар т.с.с.)
4.Музейдің ғылыми-танымдық жұмыстары (респуликалық, халықаралық ғылыми-теориялық конференциялар мазмұндары, олардың қаулы-қарарлары, орындалысы, шығарылған ғылыми монографиялар)
5.Музейі қорындағы жәдігерлер және қолжазбалар
6. Мемориалдық музейге келушілердің қолтаңбалары, ықыластары
Қондыбай Серікбол Әділбекұлы 1968 жылы 14 наурызда Маңғыстау облысының қазіргі Құрық кентінде жұмысшы отбасында дүниеге келді. 1969 жылдан бастап Шетпе кентінде тұрып, осы жерде №3 орта мектептің табалдырығын аттайды.
Жетінші сыныпты үздік бітірген Серікбол оқу озаты ретінде халықаралық «Артек» пионер лагеріне барады. Дүниежүзінің өзімен қатар балаларымен кездесу, танысу, оның әлем елдеріне деген қызғушылығын арттырды. Мектеп қабырғасында орыс тілі, математика, химия, география т.б. пәндерден аудандық, облыстық олимпиадаларға қатысып, бірнеше дүркін жеңімпаз атанды. Он жылдықты бітіріп, 1986 жылы Алматы қаласындағы әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Мемлекеттік университетінің география факультетіне түсіп, осы жылы өзге студенттер сияқты Желтоқсан көтерілісіне қатысады. Абақтыда 10 күн жатып, университет ұжымының қорғауымен оқуын жалғастыруға мүмкіндік алады. 1991 жылы университетті «геоморфолог» мамандығы бойынша бітіріп шығады. Отбасы жағдайына байланысты ұсынылған Қазақстан Ғылым Академиясының география институтындағы орнынан бас тартып, ауылға қайтуға тура келеді. Университеттен кейін Облыстық Маңғыстау-Үстірт мұражай-қорығында, облыстық экология басқармасында маман, одан кейін 1995 жылы апатқа тап болғанша өзі оқыған №3 орта мектепте мұғалім болып еңбек етеді.
1995 жылы апатқа ұшырап, жұлын жүйесінің зақымдануына байланысты арбаға таңылып, І топтағы мүгедек болып қалады. 27 жасында мүгедек болып, өмірден түңіліп отырған бауырына қалай көмектессем, оның өмірге құштарлығын қалай оятсам болады деп қатты қиналған Балсұлу апасы бір күні Жанбибі Дүйсенбаеваның нұсқауымен Сайын Назарбеков деген сәулетшіге барады. Келген қонақтың шаруасын естіген Сайын ағай «сен жеңгеңнің шайын іше тұр, мен қолжазбамен танысайын» — деп, бөлмесіне кетеді. Бір сағаттай уақыт өткеннен кейін Серікбол туралы тағы да нақтылап сұрап, кітапты шығаруға көмектесетінін айтады. Сөйтіп, бас-аяғы 4-5 айда Серікболдың алғашқы кітабы «Маңғыстау географиясы» 1997 жылы жарық көрді. Кітап қолына тигендегі Серікболдың қуанышын айтып жеткізу мүмкін емес еді. Осы кітаптың шығуы «бұлақтың көзін ашқандай» болды. Жылда бір кітап дайын болып тұрды.
Одан кейінгі «Есен-қазақ» кітабы жергілікті меценат Ермұхан Медағұлдың демеушілігімен жарық көрді. Е.Медағұлұлы үш жыл бойына 30000 айлық жалақы төлеп тұрып, көп көмегін тигізді. «Қазақ мифологиясына кіріспе» кітабы Маңғыстау ауданының әкімі Қ. Сейілхановтың көмегімен жарық көрсе, ал кейінгі «Қазақ даласы және герман тәңірлері», «Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары» кітаптарын алдыңғы кітаптарынан түскен қаржыға шығарылған. Осы кітаптар шыққан сайын Серікбол ғылыми ортаның ең болмаса «мына жерің қате» деген пікірін сондай күтті. Бірақ ғылыми ортадан еш жауап болмады. Тек 2002 жылы Алматыдан ерлі-зайыпты Таласбек Әсемқұлов пен Зира Наурзбаева хабарласып, кітаптар жіберіп, алғашкы қозғалыстар басталды. Бірақ төзімі таусылған Серікбол «мен енді ешкімнен пікір күтпеймін. Менің оған уақытым жоқ» деп мифологиялық тақырыптағы еңбектеріне толықтай ден қойды. Сөйтіп, «Қазақ мифологиясына кіріспе» кітабының әрі жалғасы іспетті, әрі толықтырылған «Гиперборея түс көрген заман шежіресі» кітабы 2003 жылы жарық көрді.
Жарық көрген кітаптарынан басқа С.Қондыбайдың республикаға танымал болуына үлес қосқан сол кездегі Мейірхан Ақдәулет баскарған «Алтын орда» газеті болды. Мақала мазмұны қызықтырған авторды көріп, интервью алуға Шетпеге өз тілшісін жібереді. Сонымен 2000-2004 жылдар аралығында газетте көлемді-көлемді 41 мақаласы жарық көрді. «Алтын орда» газеті арқылы Серікбол өзіне М.Ақдәулет, Т.Әсемқұлов, З.Наурзбаева, М.Әуезов, Т.Әліпбай т.б. пікірлес достар тапты. 2003 жылы желтоқсанда осы газетке сол кездегі мемлекеттік хатшы И.Тасмағанбетовке бір топ ғалымдардың «Дарындыны қолдайық» атты Ашық хаты жарық көрді. 2004 жылы ақпан айында И.Тасмағанбетов Шетпедегі Серікболға тікелей байланысқа шығады. Серікбол Балсұлу апасына қоңырау шалып, «Арғықазақ мифологиясы» 4 томдық кітабының қолжазбасын облыстық әкімшілікке тапсыр деп жатыр» дейді. Сонымен қолда дайын тұрған материалды 2-3 күнде облыс әкімшілігіне тапсырады. Ал сәуір айында «Арғықазақ мифологиясы» кітабы дайын болып қолдарына тиеді. Серікбол шығармашылығын халқына таныстыру мен табыстырудың бірінші серпер қадамы осы Ақтау қаласында 2004 жылдың 24 мамырында өтті. Халқымыздың асыл ұлдары марқұм Ақселеу Сейдімбекұлы мен Қойшығара Салғараұлы Астанадан арнап келіп, «Арғықазақ мифологиясы» эпопеясының беташарын өткізген еді.
Осы тұсаукесерден соң, күзге дейін дем аламын деп, компьютерін жинатып тастады. Дәл 3 ай дегенде, 2004 жылдың 24 тамызында 36 жасында адамзат таңқаларлық еңбек жасаған, шоқ жұлдыздай жарқ еткен Серікбол дүниеден озды.
Аз ғұмырында 2001 жылы Тәуелсіздіктің 10 жылдығына арналған мерекелік медальмен, 2004 жылы Президенттік сыйлықпен марапатталды.
«Шын ғалымның туған күні бар да, өлген күні жоқ» деп дана халқым айтқандай Серікболдың өзі өмірден озғанынан бастап, оның шығармашылығына деген қызығушылық толастаған жоқ.
- 2005 жылы Алматы қаласындағы Ұлттық кітапханада;
- 2006 жылы ғалымның туған өлкесі Ақтау қаласында
- 2007 жылы Астана қаласында Л.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінде
- 2013 жылы Ақтау қаласында
- «2015 жылы Қызылорда қалаларында республикалық ғылыми-теориялық конференциялар өткізілді.
Конференциялар қабылдаған қаулы-қарарларға сай көптеген қызметтер атқарылды. Ғалымның 16 томдық толық шығармалар жинағы жарық көрді. «Қазақ даласы және герман тәңірлері», «Арғықазақ мифологиясы» атты 4 томдық іргелі зерттеуі, «Гиперборея: түс көрген заман шежіресі» атты еңбектері орыс тіліне аударылды. Облыс көлеміндегі орта мектептер мен жоғарғы және арнаулы орта оқу орындарында әртүрлі тақырыптарда тәрбие сағаттары, кештер, конференциялар өткізіліп жатыр.
С.Қондыбай шығармашылығынан өткен конференция шешімімен төмендегі шаралар іске асты:
— Ақтау қаласында жаңа ашылған № 22 мектепке С.Қондыбай есімі беріліп, алдына бюстісі орнатылды. Музейі жабдықталды
- Облыстық мұғалімдер білімін жетілдіру институтының басшылығымен «Маңғыстау географиясы» оқулық ретінде облыс мектептерінің оқу бағдарламасына енді.
- 2007-2009 жылдарға арналған «Мәдени мұра» салалық бағдарламасы бойынша С.Қондыбайдың 16 томдық толық шығармалар жинағы жарық көрді.
- Ғалым З.Наурзбаеваның аудармасымен С.Қондыбайдың іргелі еңбектері 4 томдық «Арғықазақ мифологиясы» мен «Гиперборея: түс көрген заман шежіресі» еңбегі орыс тіліне аударылды.
- «Мәдени мұра» салалық бағдарламасы бойынша жарық көрген еңбектердің Алматы, Астана, Ақтөбе, Уфа қалаларында тұсаукесерлері өтті.
- Облыстың 2 мектебінде, 26 мектебінде «Серікболтану» кабинеттері ашылды.
Серікбол Қондыбай шығармашылығы бойынша өнердің әр саласынан жаңа туындылар дүниеге келді. Олар:
- Оңайгүл Тұржанның «Мифтің түбі – ақиқат» пьесасы.
- Несіпбек Айтұлының «Ерлік пен тектілік» поэмасы
- Бейнелеу саласында Жұмагүл Абыланованың суреттер топтамасы
- Ә.Бимағанбет, С.Құдайберген, С.Нұржан т.б. ақындардың өлеңдері
- Серікбол шығармашылығындағы мифтік кейіпкерлердің киімдер топтамасы
- Жоғарыда айтылған, істелген жұмыстардың ең бастысы – Серікбол Қондыбай атындағы Мемориалдық мұражайдың ашылуы.
Маңғыстау облысы әкімдігінің 26.01.2015 жылғы №7 қаулысы негізінде сол жылдың қазан айында ашылды. Маңғыстау облыстық мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасына қарасты «Мемориалдық музей» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы Шетпе ауылында орналасқан.
2015 жылы қазан айында облыс әкімі А.С.Айдарбаевтың қатысуымен мұражай өз келушілеріне есігін айқара ашты.
Музейдің ашылуында алғашқы сөзді Маңғыстау облысы әкімі Айдарбаев Алик Серікұлы сөйледі. «Өркен» ЖШС директоры Сақтағанов Исатай Сәрсенович музейдің кілтін салтанатты түрде мұражай директоры Бердиева Рима Қанатбайқызына тапсырды.
Музейдің музей ретінде дамуына өз үлесін қосқан замандастарымыз: Тамара Жұмалиева, Балсұлу Қондыбай, Зира Наурзбаева, Мұрат Ақмырзаев, Балкенже Ақбердиева, Данияр Қалиев, Ғалым Отарбаев….т.б.
Мұражай қорында ғалымның толық шығармалар жинағы, БАҚ беттерінде ол туралы жарияланған мақалалар, кітаптар, естеліктер, жеке басының құжаттары, өзі тұтынып пайдаланған бұйымдары жинақталған. Сонымен қатар 650-ден астам тарихи-әдеби құнды кітаптары бар жеке кітапханасы, өз қолымен жазылған 72 қолжазба дәптері, 100-ден астам республикалық, облыстық, аудандық мерзімдік қоғамдық-саяси, көркем-шығармашылық баспасөзде жарияланған мақалалары, Серікбол туралы пікірлер мен мақалалардың түпнұсқалары бар.
Музей екі қабаттан тұрады. Пайдалы көлемі 886,8 ш.м. ғимаратқа орналасқан. Онда қызметшілердің жұмыс кабинеттерінен басқа тақырыптық төрт зал жабдықталып, оларда ғалым туралы аудио-видео мәліметтер көрсететін аппаратуралар орнатылған.
1-зал «Серікбол феномені». Мұнда қойылған материалдар мынадай тақырыптарды ашады:
- Ғалымның дүниеге келген отбасы, қысқаша өмір жолы деректері;
- Жұмыс кабинеті, жазылған әрбір еңбегі, оның жарық көруі туралы материалдар;
- Серікболдың шығармашылығы туралы айтылған ғалымдардың пікірлері;
- Оның шығармашылығының жарық көріп, ел-халқына танылуы жолында демеушісі болған ел азаматтары туралы мәліметтер;
- Елге танымал және жас ақындар мен көркемөнер шеберлерінің оның еңбектерінен нәр алған туындылары;
- Ғалымның шығармашылығы бойынша өткен халықаралық, республикалық, облыстық конференциялардың тұсаукесерлері мен материалдары;
- Маңғыстауда эколандшафтылық туризмді дамыту бағытында салған карталары мен мақалалары, т.б.
- Маңғыстау геологиясы мен жер бедерінің қалыптасу тарихы.


2-зал Конференция залы. Заманауи техникалық құрылғылармен толықтай жабдықталған 80 орындық мәжіліс залы.
3-зал «Миф әлемі». Зал толықтай Серікбол Қондыбайдың 4 томдық «Арғықазақ мифологиясы» кітабының желісінде жасақталған. Залға қойылған витриналар, паннолар, скульпторлық жұмыстар – С.Қондыбай мұрасындағы алғаш шешімін тапқан ғылыми жаңалықтар мен тұжырымдардың арғықазақтық мифтік арқауын, дей-түркілік ілкі таным негіздерін көрермендерге ашып жеткізуге бағытталған.
- Құдайы құдірет, яғни ілкі Нұрды қарапайым бір символ арқылы шартты түрде кескіндеу;
- Ілкі Төр – Жоғарғы Рухани орталық, ал, Төретам – ұлттық рухани орталық.
- Күн немесе Абақ таңба, символдарды оқу, тану жолдары;
- Алғашқы «НКТ (Нүкте)» таңбасы немесе «Ң» дыбысының дыбыстарға түрлену заңдылықтарының сызбалары, яғни әлемдік тіл түзілуінің түпкі (түркілік) матрицалары;
- 2,3,4,7,8,9,40,41 сандар мифологиясы;
- Ту магиясы, тоғыз ту, ту қандау;
- Көкімбет пен Хоу-и;
- Ғаламдық жұмыртқа, дуалистік мифология, Абыл-Қабыл;
- Әйелдер, аналар бейнесі, нага, тақырбас әйелдер культі;
- Аполлон мен Қорқыт;
- Жылқы мифологиясы;
- Нұртөле;
- Темір баба мен Шопан ата;
- Судан шығатын суын айғырлар;
- Ғаламдық ағаш мифологиясы;
- Ит пен құс мифологиясы;
- Үшемдік мифтік әлем;
- Мифологиялық кейіпкерлер.
4-зал «Ғаламның мифтік қабаттары». Барлық тіршіліктің немесе ғаламдық ағаштың барлық қабаттары толықтай жіктелген. Әрбір қабат әртүрлі түстерге боялған бөлмелерден тұрады.
- «Төменгі дүние» — қара, қоңыр түсті. Жер асты әлемі.
- «Ортаңғы дүние» — алқызыл, қызғылт түсті. Жер беті әлемі.
- «Жоғарғы дүние» — көк, көгілдір түсті. Аспан әлемі. (астында қайталанып тұр)
Музейдің экспозициялық кеңістігі
Музей ғимараты екі қабаттан тұрады. Кіру есігі көкжиектің оңтүстік тұсына қарап тұр. Музейге кіргенде Серікбол Қондыбай бейнеленген сурет пен музейдің ашылуы салтанатынан түсірілген фотосуреттерді байқауға болады. Төменгі қабатта Конференция залы мен «Серікбол Қондыбай-феномені» экспозициялық залы болса, жоғарғы қабатта «Миф әлемі» және «Ғаламның мифтік қабаттары» экспозициялық залдары келушілердің әрдайым ыстық ықыласына ие.
Музейдің конференция залы
Бірінші қабаттың оң жағында орналасқан зал – Конференция залы. Жалпы аумағы – 133,5 м2, 80 орындық үлкен зал конференция, іс-шаралар мен байқаулар өткізуге арналған. Мұнда заманауи барлық құрылғылар қойылған. Олар үлкен LED-экран, дыбыс зорайтқыш пен музыкалық аппаратуралар, микрофондар, видеопроекторды айтуға болады. Эллипс пішіндегі үстел, трибуна, бірнеше жұмсақ креслолар, 80 орындықпен жабдықталған. Бұл жабдықтардың барлығы музейдің кез-келген шараны жоғары деңгейде, мүлтіксіз орындауына жағдай жасайды. Бұл залдың сол жағында бірнеше кітап сөрелері бар. Бұнда өлкеге танымал тұлғалардың шығармалары, туризм бағытына арналған әр түрлі жұмыстар, Серікбол Қондыбай мен Әбіш Кекілбайұлының еңбектері, өлкетануға арналған кітаптар қойылған. Әрине мұның бәрі уақытында жаңарып, ауыстырылып отырады.
Серікбол Қондыбай феномені залы
Бірінші қабаттың сол жағында орналасқан зал «Серікбол Қондыбай феномені» деп аталады. Жалпы ауданы – 133,5 м2. Бұл зал бірнеше бөлікке бөлінген. Олар:
- Ғалымның отбасы мен өмірбаяны, балалық шағы, студенттік өмірі, қызметке араласып, еңбек жолын бастаған кезі;
- Қолжазбалары, алғашқы кітабының баспадан шығуы, республикаға танымал бола бастауы, үлкен ғылыми мазмұнды мақалалары, көзі тірісінде және дүниеден өткен соң жарық көрген кітаптары, қоғам қайраткерлерінің пікірі;
- Жеке бөлмесінің көрінісі, мүліктері мен құжаттары.
- Серікбол Қондыбайдың өмірі мен шығармашылығы негізінде өнердің түрлі саласында өмірге келген туындылар;
- Маңғыстау болашағы Серікбол көзімен. Бұл бөлікте біз Маңғыстауда қазба байлықтардан бөлек, дамытуды қажет ететін туризм саласы жөнінде зерттеу жұмыстары, схемалары мен маршрут-карталары;
- Жекелеген кітаптарға шолу. (Есен-қазақ, Қазақ даласы және герман тәңірлері);
- Ғалымның шығармаларына арналған республикалық, халықаралық конференциялар;
- Маңғыстаудың геологиясы, жер бедерінің қалыптасуы, пайдалы қазба байлықтары.
Осы тақырыптардың барлығы экспозицияда паннолар, диараммалар, витриналар, рельфтік композициялар, скульпторлық жұмыстар арқылы көрсетілген. Кейбір музейлік заттардың түпнұсқасын да осы залдан көруге болады.
Музей фойесі
Екінші қабаттың қақ ортасында үлкен фойе, оның екі жағында екі экспозициялық зал орналасқан. Фойенің төріне Серікбол Қондыбайдың шығармаларындағы кешкі (іңір) Шолпан жұлдыз – Тінікей (Түнікей), таңғы шолпан жұлдыз – Қаныкей (Күнікей), скиф мифологиясының жеті тәңіриелік пантеонының (оның өзі үш деңгейге бөлінген) ең жоғарғы деңгейіне орналасқан қатын-тәңірие, ғаламның үш дүниесіне де бойлап енген от стихиясы – Табити, құйрық-жалы жерге сүйретіліп, үстінен тоқтамай су тамшылап тұратын, өте әдемі теңіз жылқысы – Суын, үш кеңістікте, яғни, суда, жерде, аспанда қозғала алатын, үш кеңістікті жалғастыру қабілетіне ие – Аққу мифтік кейіпкерлері қойылған. Бұл республикаға белгілі дизайнер Тәрбия Айдынбаеваның «Мифологиялық кейіпкерлер» коллекциясынан алынған. Коллекцияның тұсаукесері Астана қаласында өткен «Серікбол Қондыбай мұраларындағы Арғықазақ мифологиясы және Ұлы Дала өркениеті» атты ІІ халықаралық конференцияда өткен.
Миф әлемі залы
Екінші қабатқа көтерілгенде оң жақта орналасқан зал «Миф әлемі» деп аталады. Жалпы ауданы – 133,5 м2. Бұл экспозициялық залға Серікбол Қондыбайдың іргелі, ғылыми еңбегі «Арғықазақ мифологиясы» төрттомдығы негіз болды. Ғалымның бұл еңбегі осы залды дайындаған музейдің ғылыми қызметкерлеріне, дизайнерлерге, суретшілерге, мүсіншілерге, ұсталар мен шеберлерге жаңа ой мен шабыт әкелді. Тіпті коммикс пен иллюстрациялар байқауын өткізіп, осы саланың бүкіл республикаға танымал мамандарының жұмыстарын қабылдап, байқау өткізілді. Үздік жұмыстар экспозициядан өз орнын тапты. Ғалымның зерттеген тақырыптары витриналардан, рельефтік композициялар мен паннолардан, скульпторлық жұмыстар мен диораммалардан орын алды. Ал ол тақырыптар төмендегідей:
- Уақытты безбендеу, Құдайы құдырет – Нұр – Ілкі Төр – Төретам, Символдар мен Абақ таңба
- Қазақ дүниетанымындағы киелі сандар мен оған қатысты ұғымдар
- Алпамыс ғаламы
- Ту магиясы, Ту қандау, Тоғыз ту, Туғашы. Туға қатысты мифтік түсініктер
- Құстар және миф
- Иттің мифтік бейнесі
- Көкімбет қазынасы
- Ғаламдық жұмыртқа, Дуалистік мифология
- Ұлы Баба есімдері мен бейнесі, функциясы
- Тәңіриелер
- Жеті кәміл пір
- Қамажай
- Қорқыт пен Аполлонның типологиялық сәйкестігі
- Темір баба мен Шопан ата
- Қожа Ахмет Йассауи мен оның шәкірттері
- Нұртөле
- Жылқы мифологиясы, Суын айғыр
- Ғаламдық ағаш
- Жауынгерлік рух
- Мифологиядағы жағымсыз кейіпкерлер
- Үшемдік мифтік әлем.
Ғаламның мифтік қабаттары
Экспозициялық зал ғаламның үш бөлігіне жеке-жеке талдау жүргізу арқылы дайындалды. Жалпы ауданы – 133,5 м2 болатын бұл залдың өзгелерден ерекшелігі қолдан қашап дайындаған скульпторлық композициялар мен қабырғаны ойып жасаған рельефтік композициялар ғана қойылған. Мұндай шешім залдың келушілерге әсерлі болуына өз септігін тигізді. Залға кіреберісте ғаламның үш қабаты жөнінде қысқаша түсіндірме стенді орнатылған. Ертегідегі Ер Төстіктің Бәйтеректің түбіндегі жыланды өлтіріп, Алып Самұрықтың балапандарын ажалдан арашалау сюжеті негізде дайындалған рельефтік композиция мен Б.Бүрдесбековтың «Бәйтерек» картинасы қойылды.
Бірінші бөлік «Төменгі дүние» немесе өлілер әлемі деп аталады. Бұл аймақта қара және қара-қоңыр түстерді қолданған. Дөңгелек пішіндегі кіру есігіне келушілер еңкейіп кіреді. Ал бұл есік өз құйрығын өзі тістеген жылан бейнесімен қоршалған. Бұл аймақтан біз жыландар мекенін, Жылан Бапы ханның патшалығын, жер асты байлықтарын, ұста мен ұстахананы, Ергенеқон немесе Тескентауды, Қыдай Мақсин бейнесін байқаймыз. Одан өткенде Тамұқ – отты кеніш» және «Цербер – күзетші төбет» рельефтік композициялары орналасқан бөлмеге өтеміз.
Екінші бөлік «Ортаңғы дүние» немесе адамзат дүниесі деп аталады. Бұл экспозициялық бөлме қызыл және алқызыл түстер арқылы бейнеленген. Мұнда төменгі дүниеден құйрығына қазан байлап шыққан Шалқұйрық тұлпар, Алаша хан мен Алып Ер Тұңға, Майқы би туралы көрсетілген, тіпті мергендер мен егіздер де қамтылған. Ал ортада Ғаламдық ағаш бейнеленген. Оның жапырақтары мен бұтақтары бір жартысы алтын түсте, екінші жартысы күміс түсте белгіленген. Мұндай «металдық түстеумен» белгіленуі Күн мен Айды немесе тәуліктің жарық және қараңғы уақыттарын білдіреді. Ағашты айнала алып жылан қоршаған. Жан-жағында Ғаламдық ағаштың ортаңғы бөлігінің пенделері Ата мен Әже, Тазша бала және Ергежейлі бейнелері, әртүрлі салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар, дүниетанымдар көрініс тапқан. Экспозициялық залдың келесі бөлігіне бастаушы, екі бөлікті жалғастырушы ретінде Пырақ алынды.
Үшінші бөлік «Жоғарғы дүние» немесе аспан әлемі деп аталады. Бұл экспозициялық залда ақ, ашық аспан түсті көк, көгілдір түстер қолданылған. Бөлменің қақ ортасында Ай мен Күннің бейнесі орналасқан. Бұл Тәрбие Айдынбаеваның «Мифологиялық кейіпкерлер» коллекциясынан алынған. Ал қабырғаларда Жұмақтың қақпалары мен қабаттары, періштелер, ғаламдық ағаштың жоғарғы бөлігінің тұрғындары екібасты Самұрық пен балапандары, жұлдызды аспан мен құс жолы, көктен түскен төрт еңбек құралдары, және кейінгі қазақ, қырғыз келтіріміндегі жас босанатын келіншектердің, босану процесінің, жалпы алғанда әйелдер мен жас нәрестелердің қамқоршысы Ұмайдың (Май-ене) қолының ізі сәбидің құйрығында көктүркі таңбасы ретінде қалуы сияқты рельефті композициялар бар.
Музейдің мәдени—танымдық жұмыстар туралы
Музейдің Маңғыстау ауданының орталығы Шетпеде орналасуы мұндағы кәсіпорындар мен мекемелер, мектептер мен бала-бақшалардың және басқа да аудан тұрғындарының, серікболтанушылардың музейде өтетін танымдық шараларға, кештерге, КВЕСТ интелектуалдық сайыстарына, дөңгелек үстелдер мен семинарларға, музей сабақтарына, Музей түніне қатысып, бірігіп өткізуге зор мүмкіндік береді. Маңғыстаудың ойына республикамыздың басқа аймақтарынан, шетелдерден келген туристер Музейге атбасын тіреп, залдарды аралап, ойларымен бөлісіп, Серікбол Қондыбайдың кітаптарымен танысады, сатып алады.
Музейге бірінші рет келгендер көбіне мифтік ұғым туралы әсерін жасыра алмайды. Өйткені тылсым күш, көрінбейтін әлем, бақсылар, бізбен қатар өмір сүруші күштер тақырыбы кез-келген адамның қызығушылығын тудырады.
Музейдің ұдайы жүргізіп келе жатқан дәстүрлі іс шараларының қатарында келесілерді атап өтуге болады:
- Маңғыстау облысының «Турист» ЖШС, «Актаусити-тур», «ZHUSANTRAVEL» турагенттерімен бірлесе жұмыс жасау;
- конференцияға қатысқан шетелдік, қазақстандық ғалымдармен тығыз байланыста болу;
- С.Қондыбай шығармаларына негізделген республикалық онлайн/оффлайн конференцияларына, семинарларына, дөңгелек үстел, ғылыми кеңестерге қатысу;
- Серікбол шығармашылығына қызығатын талантты жастар мен студенттер: суретшілер, ақындар, музыканттар, актерлер және т.б. жұмыс жүргізу;
- жыл сайын сәуір айында оқушылар арасында облыстық «Дарын» қосымша білім беру орталығымен біріккен дәстүрлі «Серікбол әлемі» атты облыстық ғылыми-тәжірибелік конференциясын өткізу;
- жыл сайын мамыр айында Облыстық жасөспірімдер туризм орталығымен бірге «Маңғаз дала мақтанышы» атты сайыстың облыстық турын ұйымдастыру;
- Облыстық білім басқармасымен біріккен ғалым Б.Ақбердыеваның авторлық жобасы «Серікбол-Ғалам» атты ғылыми-мәдениеттанымдық эстафеталық байқауын өткізу;
- Мекемелер арасында немесе келушілермен интеллектуалдық КВЕСТ ойынын ұйымдастыру;
- Серікболтанушылардың Серікбол туралы тың мәлімет, естеліктер, суреттер жинауы;
- Мұғалімдерге музей сабағын LED экран арқылы және музей мамандарының лекция тақырыбы бойынша өткізуге жағдай жасау;
- Халықаралық музей түнін атап өту;
- Облыстың орта мектептерінде С.Қондыбай атындағы кабинет ашылуына бағыт беру, қолдау көрсету;
- Тұрақты көрмелер, жылжымалы көрмелер, қорға музейлік бұйымдар қабылдау және экспонаттарды зерттеу, біліктілік курстарға қатысу;
- Мекеме сұраныстарына сай танымдық шара өткізуге мүмкіндік жасау (мамандардың төл мерекесі, мемлекеттік мерекелер, рамазан айы, қайырымдылық шарасы, семинарлары т.б.).
Мәдени-танымдық шараларға шолу
Кездесу кештері, дөңгелек үстелдер
- 2016 жылы Маңғыстау телевидениесінің ардагері, тележурналист Қожа-Ахмет Демеубергенұлының «Туған жерге тағзым» атты кеші өтіп, «Есте қалған есімдер» атты фильмінің тұсаукесері болды.
- «Аса зерек ой-иесі» тақырыбымен дөңгелек үстелге ғалым Оңайгүл Тұржан бастаған зиялы қауым өкілдерімен кездесу кеші және қазақ даласын аралап, ел тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай жолға шыққан «Мәңгілік ел» поезымен келген Қазақстан Халық Ассамблеясының мүшесі, филология ғылымының докторы Ә.Әлпейсов бастаған ел ағаларымен ауыл тұрғындарының кездесуі өтті.
- 2016 жылы 18 тамызда «Маңғыстау аудандық ішкі саясат және тілдерді дамыту бөлімі» ММ-нің әлеуметтік тапсырысы бойынша «Шаңырақ» қоғамдық қорының ұйымдастыруымен «Әлем ХХl ғасыр» манифесін ілгерлетуді қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан xалқы Ассамблеясының «Ақ орамал» республикалық акциясы болды. «Шаңырақ» қоғамдық қорының директоры Р.Ә.Игілікова осы акция туралы презентацияжасады.
- 2016 жылы 14 қыркүйекте Маңғыстау аудандық «Іскер әйелдер қауымдастығының» төрайымы Түймеш Абдуллаеваның ұйымдастыруымен «Ұлттық киімдердің тариxы және сәнге айналдыру тиімділігі» атты дөңгелек үстел өтті. Оған ауданның іскер әйелдер қауымдастығының мүшелері, Батыр аналар, қызметкер әйелдер қатысты. Шараға «Астана» телеарнасының жүргізушісі Әйгерім Сейфолла қатысып, дөңгелек үстелден бейне түсірілім жасады. Мұнда Маңғыстау өңірінде ұлттық киімдердің xалық арасында насиxатталуы және қолданылуының жоғары деңгейде екені айтылды.
- Шетпе орталық мешітімен бірге «Ислам және отбасы» атты дөңгелек үстелге жаңадан жұп құрған жас отбасыларға «Ерлі-зайыпты» тақырыбымен баяндама оқылды, мешіт имамы мен ауылдың үлкендері кеңестерін берді және музеймен танысты.
- 2017 жылы 14 наурыз — Амал күні С.Қондыбайдың дүниеге келген күні қарсаңында музейде «Серікбол және біз» тақырыбында дөңгелек үстел өтті. Оған Серікбол шығармашылығынан xабардар, ғалымның көзін көрген ардагер журналистер Б.Байекеұлы, Ғ.Кенесбаева, М.Қосымбай, Г.Науырша және ғалымның шығармашылығын насиxаттаушы бір топ жерлес аға буын өкілдері қатысты. Жиынға қатысушылар С.Қондыбайдың еңбектерін насиxаттауға қатысты өз ойларын ортаға салды.
- 2018 жылы сәуір айында «С.Қондыбай еңбектеріндегі киелі сандар» атты танымдық кеште шежіреші, ардагер Ш.Байпақов атамен кездесу өтті және «Киелі сандар» атты дәріс оқылды. Кеште қазақи танымдағы сандар киесі мен ұрпақ тәрбиесіндегі алатын орыны туралы құнды ойларын ортаға салды.
- 2019 жылдың 13-ші наурыз күні С.Қондыбайдың 51 жас туған күніне орай «Серікбол жəне біз» атты мерекелік шара өтті. Шараға тумаластары, құрдастары шақырылды. Аталмыш шарада Нұн Жұбаев атындағы орта мектептің оқушылары С.Қондыбай туралы ақындардың өлең- жырларын мəнерлеп оқыды. Шара аясында Серікболдың тумаластары мен құрдастарына оқушылар өздерінің білгісі келген, көкейінде жүрген сұрақтарын қойды. М.Атымов атындағы орта мектептің оқушылары ғалымның шығармашылығына арналған О.Тұржанның «Мифтің түбі ақиқат» атты пьесасын қойды. Қойылым жоғары деңгейде өтті.
- 2020 жылы 24 қаңтарда «Al Farabi EDUCATION» бизнес академиясының директоры Айнаш Төлештің жүргізуімен «Байланыс өнері» атты авторлық тренинг өтті. Тренингке барлық музей қызметкерлері және Маңғыстау аудандық тарихи-өлкетану музейінің мамандары қатысты. Өткізілген тренинг музей қызметкерлері үшін музейге келушілермен жылы қарым-қатынас орнату және олардың пікірлерін тыңдай білу, сөзге тарта білу, ілтипат танытудың жаңа формулаларын үйренуге мол мүмкіндік сыйлады.
Ғылыми-танымдық шаралар, тақырыптық семинар, лекциялар
2019 жылы 8 қаңтар күні Ақтау қаласындағы С.Қондыбай атындағы № 22 мектеп-гимназияда облыс көлеміндегі мектеп мұғалімдері үшін музей қызметкерлерінің қатысуымен семинар өткізілді. Өлкетану, тариx, лингвистика, география бағыттары бойынша мұғалімдерге кейбір сабақтарды мемориалдық музейде өткізу туралы ұсыныс айтылды. Сонымен қатар Серікболтанудың тарих, өлкетану, тіл салалары бойынша мұғалімдердің күнтізбелік жоспарына талдаулар мен толықтырулар енгізілді.
2021 жылдың шілдесінде Қазақстан Республикасының Білім жəне Ғылым министрлігі Ғылым комитеті Ш.Ш.Уəлиханов атындағы тарих жəне этнология институтымен бірге мифолог-ғалым, мәдениеттанушы, этнолингвист және аудармашы Серікбол Әділбекұлы Қондыбайды еске алуға арналған «С.Ә.Қондыбайдың ғылыми және мәдениеттанымдық мұрасы: түркілер мен қазақтардың миф философиясын жаңаша тұрғыда зерттеу» атты республикалық дөңгелек үстел өткізілді.
Дөңгелек үстел ZOOM платформасында өткізілген шараның шымылдығын Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының директоры, ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі, тарих ғылымдарының докторы, профессор Зиябек Ермұханұлы Қабылдинов ашса, А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының директоры, филология ғылымдарының кандидаты Анар Мұратқызы Фазылжан, Маңғыстау облысының мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқарма басшысының орынбасары Базаралиева Гүлнар құттықтау сөз сөйледі. Маңғыстау облысы мәдениет басқармасының С.Қондыбайдың өмірі мен шығармашылығына арналған мемориалдық музей директоры Р.Бердиева сөз алып, музейдің жетістіктері мен экспозициялық залдарын таныстырды.
Ш.Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының бас ғылыми қызметкері, тарих ғылымдарының докторы Ахмет Тоқтабай; ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Маңғыстау филиалының профессоры, серікболтанушы, филология ғылымдарының кандидаты Балкенже Ақбердыева; Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінің профессоры, тарих ғылымдарының докторы Мақсат Алпысбесұлы, қазақ мифологиясын зерттеуші, жазушы, сценарист, аудармашы, философия ғылымдарының кандидаты Зира Наурызбаева; Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясының профессоры, архитектура кандидаты Асия Нұрдубаева; Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің аға оқытушысы, филология ғылымдарының кандидаты Қайрат Жанабаев; Серікболтанушы, таңбатанушы, зейнеткер-педагог Мұрат Мұрзағалиұлы Ақмырзаев; зерттеуші Шара Боздакова; Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінің докторанты Рустем Досмурзинов қатысып, Серікбол Қондыбай шығармалары желісіндегі зерттеу жұмыстары мен баяндамаларын оқыды.
Қорытынды кезеңінде С.Қондыбайдың апасы Балсұлу Қондыбай «Серікбол өскен орта» тақырыбында баяндамасын оқып, барлық қатысушыларға алғысын білдірді.
Өмірінің өзі үлкен ерлікке тұратын ғалым – Серікбол Қондыбайға халық қаһарманы атағын беру туралы ұысыныстар айтылды.
2022 жыл 21 қазанда Қазақстан Республикасының Ұлттық музейінде «Мемориалдық музейлердің үздік тәжірибелері» тақырыбында республикалық дөңгелек үстел өткізілді. Іс-шара онлайн және офлайн форматында ұйымдастырылды. Дөңгелек үстелге көптеген мемориалдық музейлердің басшылары, ғылыми қызметкерлері және музей мамандары баяндамалар оқып, өздерінің қызмет барысындағы үздік жетістіктерімен және іс-тәжірибелерімен бөлісті. Музей директоры Р.Бердиева «Серікбол музейі – миф әлемі» тақырыбындағы баяндамасын оқып, презентация арқылы іс-тәжірибелерімен бөлісті және осындағы оқыған баяндамалар жинақ ретінде баспадан шығатындығы айтылды.
2023 жылы 18 қаңтар Абай облысы, Семей қаласы, Абай атындағы облыстық әмбебап кітапханасымен бірігіп, ғалымның 55-жылдығына орай «Серікбол Қондыбай қазақ мифологиясының негізін қалаушы» тақырыбында республикалық онлайн-дәріс өтті. Дәрісте Қабиболла Сыдиықов атындағы Маңғыстау облыстық кітапхана қызметкері, мемориалдық музейдің директоры мен бас қор сақтаушысы спикер ретінде қатысты. Алдағы уақытта ғалымның шығармаларына арналған онлайн форматында дәрістер, дөңгелек үстелдер мен танымдық сағаттар жалғасын табады.
Жылжымалы көремелер
Жеті жыл ішінде мамандарымыз бірнеше тақырыптық көрмелермен, атап айтқанда:
— С. Қондыбайдың өмірі мен шығармашылығы;
— Ғаламның мифтік моделі;
— С. Қондыбайдың 50 жылдығына орай өткізілген комикс және иллюстрациялар байқауының жүлделі орын алған жұмыстар;
— Ұлы бабалар — Ұлы аналар;
— Жылқы мифологиясы;
— Шетпе аулымызға 50 жыл;
— С.Қондыбайдың кітаптарынан көрме
облыс көлемінде 50 ден астам сапарларға шықты.
Жүрмелі көрмелерде барлық Маңғыстау облысының тұрғындарын қамтуға жұмыстандық. Солардың ішінде Жаңаөзен қаласының №20 орта мектебінде, Шебір ауылына және Тұщыбек, Таушық, Жыңғылды, Ақшымырау, Ұштаған, Онды ауылына, Маңғыстау облысы «Өрлеу» БАҰО АҚ филалында Серікболтанушы мұғалімдер үшін, Ақтау қаласындағы С.Қондыбаев атындағы №22 орта мектепке, Мұнайлы ауданы Баянды №3 орта мектебінде, Қарақия ауданының Жетібай ауылына №3 орта мектебі мен №7 мектеп-гимназиясына, Маңғыстау гуманитарлық колледжіне, Ақтау қаласындағы М.Тынышпаев атындағы ҚазККА-ның Ақтау көлік колледжіне арнайы шақырумен барып көрмемен қатар С.Қондыбай өмірі мен шығармағармашылығы туралы түсірілген бейнебаяндарды тамашалауға мүмкіндік жасалды.
2019-2020 жылдары музей мамандары елдегі пандемия кезінде өз жұмыстарын музейдің Facebook, Instagram әлеуметтік желілеріндегі парақшаларына онлайн экскурсиясын жариялап отырды.
Онлайн көрмелер:
- Жұмагүл Абланованың шығармаларынан дайындалған «Серікбол Қондыбай шығармалары бейнелеу өнерінде» тақырыбындағы суреттер көрмесі;
- музей суретшісі Е.Ещановтың шығармаларынан;
- Дизайнер Т.Айдынбаеваның «Мифтік кейіпкерлер шеруі» атты дефилесінен үзінділер;
- суретші Г.Бекбердинованың «Балаларға арналған иллюстрациялар циклі» атты суреттер көрмесі;
- суретші, дизайнер, музей залдарын безендіруші Ғалым Отарбаевтың шығармаларын таныстыру;
- Мұнайлы ауданының №3 орта мектебінің оқушыларына ZOOM платформасы арқылы музей залдарына экскурсия жасалды.
- «Музей қорынан бір жәдігер» айдары бойынша Серікбол Қондыбайдың «Қазақ мифологиясына кіріспе» еңбегі әлеуметтік желілерде онлайн таныстырылды.
- С.Қондыбай еңбектері бойынша суретші Жанар Ерланқызының шығармаларын таныстырды. Көрмесі музейдің Facebook, Instagram әлеуметтік желілеріндегі парақшаларына жарияланды. Барлық көрмені Көрмені 3 мыңан адам тамашалады және өз пікірлерімен бөлісті.
Жарық көрген ғылыми жинақтар, мәдени—көркем туындылар
2021 жылы 12-ақпанда ғалымның еңбектері желісінде 2020 жылы жарық көрген «Серікбол Қондыбай зерттеулерінің ғылыми-танымдық тұжырымдамасы» атты ғылыми жинағының және 2019 жылы Нұр-Сұлтан қаласында өткен «Серікбол Қондыбай мұраларындағы арғықазақ мифологиясы және Ұлы дала өркениеті» атты ІІ халықаралық ғылыми-теориялық конференцияның материалдар жинағының тұсаукесері өтті. Шараға ғалымның тумаластары, кітаптағы мақала авторлары, серікболтанушылар, өлкетанушылар қатысты.
Шара барысында серікболтанушы ғалым, ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының профессоры Балкенже Акбердыева «Мифологиялық ойлаудағы дуалистік жүйелер» атты баяндама жасады.
Кітаптар қазақ руханиятына қызығушы ғалымдарға, магистранттарға және жалпы оқырман қауымға арналған.
2021 жылы желтоқсанда «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында жарық көрген Зира Наурзбаеваның «Женские мифологические образы в наследии Серикбола Кондыбая» және Мұрат Ақмырзаевтың «Қондыбай Серікболдың мифологиялық реконструкциялауындағы символдардың ролі және арғықазақ (оғыз-қыпшақ) руналарының әлемдік руналардағы орны» атты кітаптардың тұсаукесері өтті. Жиынға көптеген ғалымдар, ақын-жазушылар, ардагерлер шақырылды. Тұсаукесерге кітап авторлары: қазақ, түрік мифологиясы бойынша маман, философия ғылымдарының кандидаты, мәдениеттанушы, серікболтанушы, жазушы, аудармашы, киносценарист – Зира Наурзбаева және өлкетанушы, таңбатанушы, серікболтанушы Мұрат Ақмырзаев қатысты. Жиынды облыстық мәдениет, архив және құжаттама басқармасының басшысы Сармурзина Пәния Оңалбайқызы құттықтау сөзбен бастады. Шара барысында авторлардың өмірбаяны мен жаңа кітаптар таныстырылды. Кітап туралы көптеген белгілі тұлғалардың пікірлері тыңдалды. Олар: «Арыс» қорының директоры, филология ғылымдарының докторы Ғарифолла Әнес, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің археология, этнология және музеология кафедрасының профессоры, тарих ғылымдарының кандидаты Тәттігүл Қартаева, Лондон қаласындағы Queen Mary университетінің докторанты Әсия Бақдәулетқызы, Театр және кино режиссері, Таулы Алтай республикасының еңбек сіңірген қайраткері Тамара Муканова-Мендешова және Республикалық аналитикалық психологияны дамыту қоғамының мүшесі Ольга Игумнованың, 100 жаңа есім тізіміне енген суретші, Бухарест университетінің докторанты Алуа Тебенова, Ш.Есенов университетінің «Қазақстан тарихы» кафедрасының меңгерушісі, тарих ғылымдарының кандидаты, доцент Абланова Эльвира. Кітаптардың тұсаукесу мәртебесі қазақ еліне танымал ақын, сәулетші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Сайын Назарбекұлына және ауыл шаруашылығы салысының ардагері Дәржөк Сейбағытов мырзаға ұсынылды.
Этнодизайнер Тәрбия Айдынбаеваның «Мифологиялық кейіпкерлер» атты сән үлгісі туындылары Серікбол Қондыбай шығармашылығындағы мифологиялық кейіпкерлер шеруі Ақтау, Алматы, Астана, Түркістан қалаларында болып, биыл Түркия елінде жалғасты. Ол кейіпкерлер киімдері музей төрінде орналасқан.
Швеция Стокгольм қаласындағы дизайнер, суретші Жанар Ерланқызының «Бақсы мен әруақ», «Албасты»,«Алдашы», «Суын», «Жын», «АйдаҺар» т.б. суреттерінің көшірмелері музей залдарынан орын алды.
Бірінші халықаралық конференцияға қатысып, қанаттанған драматург, сценарист Аннас Бағдат С.Қондыбай шығармалары желісінде режиссер Мақпал Жұмабаймен «Қазақстан» РТРК» АҚ «balapan» телеарнасына өз жұмысын ұсынып, тәуелсіз қазақ анимациясы тарихында тұңғыш рет төл қаһармандар туралы «Айдар», «Дала ойындары» және «Ертемір» атты 3D форматтағы 30 бөлімді анимациялық жобаларды жарыққа шығарды. Бұл фильмнің бас кейіпкері ұстаз Серікбол ағай мен оқушы Айдар. Аталған мультхикаялар отансүйгіштік, достық және адалдық сынды ізгі қасиеттерге негізделген. Бүгінгі күнде қаһармандарымыз «balapan» арнасының көрермендеріне жол тартты. Бүгінгі күнде және болашақта өрбитін шытырман оқиғаларда ұлттық бай мұрамыз да кеңінен таралды.
Музей ашылғалы «Абақ таңба» анимациялық фильмі, «Серікбол Қондыбай – Рух жауынгері» атты деректі бейнефильмдер жарық көрді.
2021 жылы қыркүйекте Серікбол Қондыбай мен оның еңбектері, ғалымның атындағы музейі мен ондағы құнды мұралар туралы Абай ТВ арнасындағы «Жәдігер» бағдарламасының кезекті шығарылымында музей бейнебаянға түсіріліп, республика көлемінде насихатталды.
Халықаралық конференцияларға дайындалу барысында С.Қондыбай шығармашылығы бойынша «Байырғы қазақ дүниетанымы» атты энциклопедиялық жинақ шықты және республикаға танымал суретшілердің симпозиумы ұйымдастырылып, музей қоры жаңа туындылармен толықтырылды.
Музей түні шаралары және көпшілікпен атқарылған жұмыстар
2016 жылы 18 мамыр халықаралық музейлер күні мерекесіне орай 17 мамырда «Музей түні» мерекелік шарасы өткізілді. Мұндан С.Қондыбай еңбектерінде талданған халық ауыз əдебиеті үлгілерінен үзінді оқу; жырларды жатқа айту сайыстары жүргізілді. Аудандық мектеп оқушылары арасынан 18 үміткер қатысты. Ə.Жангелдин атындағы орта мектептің оқушысы Лагербаев Ануар, Б.Жұмалиев атындағы орта мектеп оқушысы Тасқара Қадірбек, Шетпе лицейінің оқушысы Алдабергенова Шұғыла, Онды орта мектеп оқушысы Есетқызы Рысжандар «Алпамыс батыр», «Ер Көкше», «Қобыланды батыр», «Ер Төстік», «Қарасай-Қази» жырларын жатқа айтып кешке келген қонақтарды таң қалдырды, жүлделі орындармен марапатталды.
Шараның ашылу салтанатында аудан əкімі Ж.Айтуаров бастаған əкімшілік қызметкерлері, облыстық мұражай директоры Т.Қалмырзақызы бастаған музей қызметкерлері жəне Бейнеу аудандық мұражай қызметкерлері, Шетпе ауыл тұрғындары қатысты. Мұражай дəлізінде «Бақытын басынан тепкен адам» атты сахналық қойылым сəтті шықты жəне «Қамажай биі» орындалып, оның Серікбол көзімен талданған нұсқалары таныстырылды, сонымен қатар викториналық сұрақтар ойналды.
2019 жылдың 16 мамырында «Музей түні» шарасына Шетпе тұрғындары мен Ақтау қаласынан қонақтар қатысты. Сонымен қатар, музей түніне Италия елінен келген туристер де келді. Шара барысында көрермендерге әртүрлі шеберлік сабақтары, театрландырылған қойылым, жас өнерпаздардың терме және күй тартуы ұсынылды. Жиналған көпшілікке М.Атымов атындағы №6 орта мектебі оқушыларының Оңайгүл Тұржанның «Мифтің түбі — ақиқат» атты пьесасы қойылды.
Сондай-ақ қазақ аңыздары желісі негізінде «Жылқының қу басына көшіру» атты қойылым көрсетілді. Өлкетанушы Бекболат Төлегенұлы «Серікбол Қондыбай шығармалары және аң стилі» тақырыбында презентациялық лекциясын оқыды. Көрермендерге ашық аспан астындағы киноэкраннан Серікбол Қондыбайдың 50 жылдығына арналған «Серікбол Қондыбай – рух жауынгері» атты деректі фильм көрсетіліп, фуршет ұйымдастырылып, шара мерекелік от шашумен аяқталды. Көрермендер, әсіресе, Италиядан келген қонақтар ризашылықтарын білдіріп, музей ұжымына шығармашылық табыс тіледі.
2019 жылы қыркүйек айында өлкеміздің дара тұлғасы Ә. Кекілбаевтың 80 жылдығына орай «С.Қондыбай өміріндегі Әбіш аға рөлі» атты мәдени шара «Музей түні» үлгісінде өткізілді. Келушілер мен музей қызметкерлері Серікбол мен Әбіш ағаларымыз, Айсәуле, Бәтен, Тәрбие аналарымыз туралы мәліметтермен бөлісті. Әбіш ағамыздың С.Қондыбай өміріндегі рөлі және екі абыздың аналарының өмір жолындағы ұқсастығы айтылды.
Режиссер Қанзия Бөбетаеваның «Шежірелі шахта» шығармасы аналар рөлдерінде бөлініп оқылды. Бұл шығармада Ұлы Отан соғысы жылдары Таушық шахтасындағы жұмысшы әйелдердің өмірі көрсетіледі.
Жас Серікболтанушылармен жұмыс
2016 жылдан бері тұрақты, дәстүрге айналған сәуір айында облыстық білім басқармасына қарасты «Дарын» қосымша білім беру орталығының ұйымдастыруымен «Серікбол әлемі» атты мектеп оқушыларының облыстық ғылыми-тәжірибелік конференциясы өтіп келеді.
Жыл сайын тұрақты өтіп жатқан бұл конференцияға жылда 40-50 оқушы қатысып, С.Қондыбай шығармашылығы бойынша ғылыми жұмыстарын «Жаңа ғылыми бағыттар», «Өлкетану», «Ауыз әдебиеті» секцияларында қорғайды.
Байқаудың жеңімпаздары бұл күндері жаңашыл тақырыптарымен республикалық ғылыми жұмыстар байқауыларынан жүлделі орындарды иемденіп жүр. Атап өтсек, 2019 жылы «Арғықазақ мифологиясындағы миф, аңыз, ертегі ұғымдарының өзара қарым-қатынасы» тақырыбында Сыдиық Амангүл (Маңғыстау ауданы, ) 3 орын, 2021 жылы «Арғықазақ мифологиясы еңбегіндегі тотемдік символ ит пен қасқырға қатысты елдік таным» тақырыбында Асқарова Мейрамгүл (Ақтау, №22 мектеп, жетекшісі Ж.Батырова) 2 орынды иеленді.
2022 жылы 2-7 сынып оқушылары арасындағы «Зерде» зерттеу жобаларының облыстық кезеңінің, этномәдениеттану секциясында «Серікбол Қондыбай шығармашылығындағы құстар мифологиясы» тақырыбындағы ғылыми жұмысымен І орынды Қойшығұл Бегімсұлу мен Темірхан Әнел жеңіп, республикалық кезеңге жолдама алды. Жетекшілері Аманғалиева Нұрсұлу мен Бердиева Рима.
2017 жылы 14 сәуірде Маңғыстау аудандық білім үйлестіру орталығымен бірігіп «Маңғыстау — Серікбол көзімен» атты оқушылар арасындағы аудандық зияткерлік сайысы болып өтті. Сайысқа 7 мектептен, әр топта 5 оқушыдан 35 оқушы қатысты. Сайыстың І турында С.Қондыбайдың «Маңғыстау-Нама» кітабы бойынша, ІІ турда С.Қондыбайдың «Жауынгерлік рух» еңбегі бойынша сұрақтар қойылды. Жарыс қорытындысында С.Жанғабылов атындағы орта мектептің «Нарбиік» тобы — 1 орын, Шайыр орта мектебінің «Маңғыстау» тобы — 2 орын, Е.Айшуақ атындағы «Үш Қиян» тобы — 3 орын алды. 1-орын алған «Нарбиік» тобы «Маңғыстау — Серікбол көзімен» атты облыстық зияткерлік сайысқа жолдама алды.
Музейдің ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты, профессор Балкенже Акбердиеваның авторлық бағдарламасымен «Серікбол-Ғалам» атты ғылыми-мәдениеттанымдық эстафеталық байқауы өткізілді. Эстафета облыстың барлық аудан, қалаларын қамтыды. Облыстық туры музейде сәуір айында ғалымының 55 жылдығына орай қорытындыланды.
«Серікбол жолымен» өлкеге саяхат жасау музейдің басты жұмыс бағытының бірі. 2016 жылы Шетпе-Шерқала маршруты бойынша жас өлкетанушылар саяхат жүргізді.
2019 жылы 9 тамызда Астанадан келген С.Қондыбай мұраларын насихаттаушы, мәдениеттанушы, аудармашы, ғалым Зира Наурызбаева киелі Маңғыстауға табан тіреді. Жаздың соңғы айы Зира Жетібайқызы құпиясы терең маңғаз жердің аңыз-ақиқатын тағы бір мәрте көруге келген болатын. Шерқала тауының үңгірін және Айрақты тауының тарихын, Ақмыш, Шақпақ ата жерлерімен және Сұлтан Үпі жерасты мешіттерінде танымдық сапарға өлкетанушы Сегізбай Әнес жол бастаушы болды.
2021 жылы Сай Өтес мектеп оқушыларымен бірге Сай Өтес — Масат ата — Баба түкті шашы Әзиз — Ерсарының қайрағы сияқты тарихи жолдармен жүріп, киелі жер туралы мәліметтер жинады.
2022 жылы Отпан маңындағы өлкетанушы Ж.Дүйсенбаеваның зерттеу тақырыбы негізінде «Ту тұғыры» аталған жерге барып, Тұшыбек елді мекен тұрғындарынан мәліметтерін жинады және орналасқан жеріне барып танысып келді.
Жыл сайын әртүрлі форматта балаларды қорғау күні мерекесіне орай «Бақытты балалық шаққа саяхат» атты шара өткізу жолға қойылған. Шараға келуші бүлдіршіндерге залдар таныстырылады жəне ертегі қойылымын тамашалайды. Мұражай ғимаратының алаңында шараға қатысушы отбасылар мен балалар «Асфальтқа сурет салу», «Дауыстап атыңды айтамын», «Су тасымақ», «Аңшылар мен үйректер», «Өз балаңды тауып көр» — «Ертегі кейіпкерлерімен» кездесу, бүлдіршіндердің әндері мен билерін тамашалау, командалық ойындар, бүлдіршіндермен флешмоб билеу, «Менің сүйікті кейіпкерім» тақырыбында сайыстар өтеді.
Музей сабақтары
2016 жылы 21 қыркүйекте С.Қондыбай шығармалары негізінде «Құстар туралы аңыздарға саяxат» тақырыбында ғылыми-танымдық шара өтті. Шара бағдарламасына сай С.Қондыбай еңбегін зерттеушілер Мұрат Мұрзағалиұлы және мекеме қызметкері Зинаида Изимова құстар мифі туралы қатысушыларға түсінік берсе, «Қызылсай» табиғатты қорғау және пайдалануды реттеу мекемесінің маманы Нұрғиса Құлжанова Маңғыстауда мекендейтін құстар және олардың қорғалу жайы туралы мәлімет берді.
Сондай-ақ, Шетпе лицейінің 10-сынып оқушылары «Маңғыстаудағы жыртқыш құстар» туралы презентация көрсетті. Тұщыбек ауылынан келген құсбегілер: Ещанов Ертіс, Совет Өтежан, Тайманов Айшуақ, Оразмағамбетов Қуаныш, Өтеғали Мереке өздерінің баптаған қырандарымен таныстырып, құсбегілік өнердің қыр-сырын түсіндіріп, қатысушылардың сұрақтарына жауап берді.
Шара барысында «Балалар өнер мектебінің» суретшілері шеберлік сабағын көрсетті. Белсенділік танытқан, өз білгендерімен бөліскен құсбегілер мен суретшілерге алғыс жариялады.
2018 жылы 18 қаңтарда Маңғыстау құдықтарына виртуалды саяхат сабағы бойынша Шетпе гимназиясының оқушыларымен бірге дөңгелек үстел өтті. География пәнінен «Жерасты сулары» тақырыбына сəйкес өткізілген қосымша сабақты гимназия мұғалімі Елеуова Ақбала жүргізді. Жас ізденушілер өздерінің баяндамаларымен таныстырып шықты. С.Қондыбай шығармаларындағы «Шетпе аймағындағы жер, су атаулары» тақырыбында дәріс оқылды. Музей мамандары жекелеген оқушылардан музей туралы сұxбат алып, кері байланыс жүргізді.
2019 жылдың 31-ші қаңтарында Серікбол Қондыбай мемориалдық музейінде Шетпе гимназиясының оқушыларымен «Маңғыстаудың ақын-жыраулар мектебі» атты музей сабағы өтті. Сабақтың жалпы мақсаты ақын-жыраулардың термелерін насихаттап түсіндіру болды. Бұл сабақ бойынша мұғалім Қалбаева Сəния балаларға ақындардың өмірбаяны мен шығармашылықтарын таныстырып, оқушыларға əртүрлі сұрақтар қойды. Рима Бердиева 20 ғасырдың «Гомері» атанған Мұрын жыраудың «Қырымның қырық батыры» жыры туралы түсінік берді. Балалар музейді аралап, витринадағы «Қырымның қырық батыры» жəне «Маңғыстау» тақырыптарымен тереңірек танысты. Өлке тарихы, киелі орындары, халық ауыз әдебиеті мен ертегілері туралы және Маңғыстаудың жер-су атауларына байланысты музей сабақтарын өткізуге музей мамандары мүмкіндік жасайды
№7-мектеп лицейінің мұғалімі Хамидуллаева Меруерт «Жас саяхатшы» факультативтік сабағының аясында музей сабағын өткізді. Жас саяхатшылар музей залдарын толық аралап, экскурсиясын тыңдады. Музейдің бас қор сақтаушысы А.Адирова С.Қондыбайдың Маңғыстау өлкесінің туризмін дамыту жөніндегі еңбектері, Шетпе-Шерқала маршруты және т.б. тақырыпқа сай музей заттарын оқушыларға таныстырды.
2021 жылы15-қыркүйекте Шетпе гимназиясы оқушыларымен біріге отырып, «Қорқыт ата және Уақыт» атты қазақ әдебиеті пәнінен музей сабағы өтті. Пән мұғалімі Жанғали Ақсынай балаларды музейге тарту мақсатында С.Қондыбай еңбектерінен Қорқыт ата туралы мәліметтерді жинап, балаларға тапсырма ретінде ұсынды. Музей қызметкері Жұбаназаров Ұлықбек оқушыларға өзінің «Қорқыт және оның уақыт безбендеуі» деген тақырыпта лекция дайындап, оқып берді.
2022 жылы 3 наурызда музей суретшісі Ертіс Ещановтың көктем және наурыз айының мерекелеріне арналған «Шуақты көктем» атты жас суретшілерге арналған шеберлік сабағы өтті. Сабаққа Маңғыстау аудандық өнер мектебінің сурет бөлімінің оқушылары мен ауылдың жас суретшілері қатысып, кәсіби суретшіден тәжірибе алды. Олар тақырыпқа сай, яғни «Көктем», «Наурыз», «8-наурыз мерекесі» секілді тақырыптарға сурет салып, өз өнерлерін көрсетті. Ертис Ещанов өзінің ерекше туындыларынан көрме дайындап, шараға қатысушыларға таныстырды. Суретшінің картиналарынан дайындалған «Шуақты көктем» көрмесі бір ай музейде тұрды.
2022 жылы 14 шілде Маңғыстау ауданы Шетпе селосында Жаңаөзен қаласынан әр саладан @azima_bakery кондитер, киім пішуші, 1-С бағдарламасы бойынша үйрету, құрақ шебері сияқты өз ісінің мамандары келіп, тегін шеберлік сабақтарын өткізді.
Мемлекеттік мерекелерді атап өту
2016 жылы 25 қазанда Тәуелсіздіктің 25 жылдығына арналған «25 шара» аясында жастардың бойына жауынгерлік руx ояту үшін және елжандылыққа тәрбиелеу мақсатында мерекесіне орай «Маңғыстау аудандық жастар ресурстық орталығы» МКҚК және Маңғыстау ауданының қорғаныс істер жөніндегі бөліммен бірлескен «Отанға қызмет-абыройлы міндет» атты әскери патриоттық іс-шара өтті. Бұл отырысқа «Маңғыстау аудандық жастар ресурстық орталығының» директоры А.Қонарбаев, аудандық әскери комиссариатының өкілдері, аудандық білім үйлестіру орталығының әдіскерлері, мұғалімдер, аудандық МТК студенттері, Б.Жұмалиев атындағы орта мектебінің оқушылары, Онды, Сай-Өтес ауылдарынан Отан қорғап келген шекарашы сарбаздары қатысты. Шара барысында мұражай қызметкері З.Изимова С.Қондыбайдың «Жауынгерлік руx» кітабының мазмұнымен таныстырды. Ондағы Отан тариxын білу арқылы әскери символика мен рәсімдік комплекстердің ұлттық дәстүрмен байланыстыру туралы Серікболдың пайымдауларын жеткізді. Қазақ қоғамында қай заманда да жауынгерлік руxтың жоғары болғанын айта отырып,осы ұлттық дәстүр ұрпағымыздың бойынан табылса деп армандап кеткен ереннің бірі екендігі айтылды. Шараның соңында белсенділік танытқан қатысушылар алғыс xаттармен марапатталды.
2017 жылы 5 шілдекүні «Астана күніне» орай музейде «Астана- арман қала» атты шара өтті. Шараға аудан мектептеріндегі сауықтыру орталықтарындағы оқушылар мен қонақтар қатысты. Келушілер музей залдарын аралап, С.Қондыбай шығармашылығы мен танысты. Кейін конференц залға жиналып, оқушылар арасында викториналық сұрақтарға жауап алынып, өзара жарыс болды. Келуші қонақтар Астана қаласында болып жатырған ЭКСПО-2017 көрмесіне байланысты ұйымдастырылып жасақталға видеоны тамашалады.
2017 жылы 12 қазанда Маңғыстау облыстық ішкі саясат басқармасының қолдауымен «Желтоқсан жаңғырығы 30 жылдан соң» атты тақырыпта кездесу өтті. Кездесуге ғалым, дәрігер, қоғам қайраткері Бердәулетов Сүлеймен, Бауыржан Момышұлы «Батыр Шапағаты» медалінің иегері, желтоқсан қаһарманы Айтжанова Айша, Маңғыстау облыстық желтоқсаншылар төрағасы Григорий Абубакиров қатысты. Желтоқсан оқиғасының ортасында болған жерлестеріміз құнды деректерді келтіре отырып, ерліктерін баяндап берді. Желтоқсанға қатысушы Серікбол Қондыбайдың апасы Балсұлу Қондыбаеваға желтоқсан оқиғасының 30 жылдық медалін табыстады, ол музей қорына алынды. Еліне еңбегімен еленген ғалым ағамыздың тағы бір қыры ашылды.
2016 жылы тамыз айында Конституция күні мерекесі қарсаңында жас спортшылардың қатысуымен қазақтың ұлттық ойыны «Тоғызқұмалақтан» сайыс өткізіліп, келушілер С.Қондыбайдың шығармашылығымен таныстырылды. Сондай-ақ, мекеме қызметкері Қ.Балапанова «Ата заң — азат елдің ар-намысы» тақырыбында лекция оқыды.
Мұндай шараларда немесе келген мекеме қызметкерлері мен көрермендер арасында КВЕСТ ойыны тұрақты ұйымдастырылады. Мысалы, 2020 жылы желтоқсанда Тәуелсіздік мерекесіне орай музейімізде «Тәуелсіздік – тірегім» атты мерекелік шара өткізілді. Шара барысында дәстүрлі «КВЕСТ» интеллектуалдық сайысы ұйымдастырылды. Шараға «Каспий Цемент» ЖШС, Маңғыстау аудандық №8 өрт сөндіру бөлімінің қызметкерлері мен №7 мектеп-лицейінің мұғалімдері қатысты. Қонақтарымыз алдымен музейдің барлық залдарын аралап, жете танысты. Сайыс барысында қатысушылар белсенділік көрсетіп, Серікбол Қондыбай шығармашылығынан тың мәліметтер алды. Музей экспонаттарына деген қызығушылықтары жоғары, тапқыр, ойшыл қатысушылар мен жеңімпаз топтар марапатталды.
2021 жылы Тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай музейде мәдени шара өтті. Оған аудандық полиция бөлімі, аурухана мен гимназия мектебінің мұғалімдері қатысты. Музей мамандары «Квест» интеллектуалды ойын ұйымдастырып, қатысушылар екі топқа бөлінді.
2019 жылдың 17-18 қазан күндері музейіміздің 4 жылдық меретойын «Музейдегі түні» үлгісінде өтті. Екі күнге созылған мерекеміз жылдағыдан ерекше өткізілді. 17 қазан күні келген қонақтарды музей залдарымен таныстырдық. Аудандық қазынашылық мекемесінің ұжымына музей залдарында КВЕСТ интеллектуалды ойынын өткіздік. 18 қазан күні мерекемізге арнайы қонақтар шақырылды. Олар М. Атымов атындағы орта мектептің оқушылары мен Серікбол Қондыбайдың №3 орта мектепте оқытқан шәкірттері мен бірге жұмыс істеген әріптестері болатын. Шараның басында М. Атымов атындағы орта мектептің 9-сынып оқушылары Әбіш Кекілбаевтың «Бәсеке» атты шығармасынан көрініс қойды. Серікбол ағамыздың шәкірттері және де әріптестері Серікбол ағамыздың мұғалім кезіндегі әртүрлі естеліктерімен бөлісті. Қонақтарға музей мамандарының арнап дайындаған танымдық интеллектуалдық сайысы өткізілді. Сонымен қатар, Қондыбайдың кітаптарын таныстыру мақсатында сол кітаптарының мазмұнынан әзірленген сөзжұмбақ шешуден сайыс ұйымдастырылды. Шараға белсене араласқан М. Атымов атындағы орта мектеп ұжымына, қазынашылық мекемесінің ұжымына, Шетпе лицейі мекемесіне алғыс берілді.
Музей жетістіктері
2019 жылы 19-22 мамыр күндері Нұр-Сұлтан қаласында өткізілген Мәдениет және өнер саласы ұйымдары мен қызметкерлерінің «Рухани қазына-2019» фестиваліне «Үздік аудандық музей» номинациясына Маңғыстау облысының атынан С.Қондыбай музейі қатысты. 2017-2018-2019 жылдары бойынша жасалынған жұмыстар презентациялық көрсетілім арқылы таныстырылды. Бұл байқауға республика көлемінен 21 аудандық музей қатысты.
Ұлттық музей базасында «Музей жаһандану дәуіріндегі ұлттық құндылық» тақырыбында шеберлік сабағы өткізілді. «Музей саласындағы заманауи трендтер» тақырыбында Н.Жолбарыстың баяндамасын тыңдадық. Музейз ҚР мәдениет және спорт министріның алғыс хатымен марапатталды.
2020 жылы қыркүйекте «Қостанай облысы әкімдігінің мәдениет басқармасы» ММ «Лисаков Жоғарғы Тобыл тарихы және мәдениет мұражайы» КММ ұйымдастыруымен үстіміздегі жылдың 8-9 тамыз күндері Тур Хейердал атындағы «DESHT-THOR» ежелгі технологиялар және мәдени коммуникацияларының ІІІ Халықаралық фестивалі онлайн форматында өтті. Фестивальдің негізгі тақырыбы қола дәуірінен Алтын ордаға дейінгі Ұлы даланың технологиялары, мәдениеті, костюмі. Фестивальдің мақсаты тарихи перспективада пәндік әлемді қайта құру және эксперимент негізінде Ұлы даланың мәдени коммуникацияларын, оның технологиялары мен рухани идеяларын көрсету. Аталған фестивальге С.Қондыбай шығармашылығындағы «Миф – Маңғыстаудың бір кереметі» атты этнодизайнер Т.Айдымбаеваның мифологиялық кейіпкерлер топтамасымен қатысты.
2020 жылы желтоқсанда «OzgeEpic zamanawiy oner kenistigi» және Қазақстандық анимациялық киностудиялардың қауымдастығының ұйымдастыруымен өткізілген «AMEN Animation Film festival-2020» халықаралық байқауында біртуар зерттеуші, қазақ мифологиясының күнтекті қаһарманы, Серікбол Қондыбайдың шығармасы бойынша «Абақ және айналу жоралғысы» анимациялық фильмін түсірген режиссер Иван Ардашов отандық кино өндіру саласында жеткен жетістігі үшін «Жюри таңдауы» марапатын жеңіп алды.
2021жылы мамыр Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігінің 30 жылдығы және 18-мамыр – Халықаралық музейлер күні аясында, мәдени-тарихи мұраны зерттеу және сақтау, өңірлік тарихи-өлкетану және мемориалдық музейлердің практикалық қызметіне қызығушылықты арттыру, музейаралық ынтымақтастықты кеңейту мақсатында «МузейFEST-2021» республикалық фестивалі ұйымдастырылды.
Серікбол Қондыбай атындағы мемориалдық музейі МКҚК осы фестивальдің «Үздік ауылдық музей» номинациясы бойынша бағын сынады. Конкурсқа музей мамандары музей қызметін ұйымдастыру; қорлардың болуы және бірегейлігі, экскурсиялық қызметтің болуы және жаңалығы; іздеу, зерттеу және экскурсиялық жұмыстарды ұйымдастыру; экспозицияны безендіру деңгейі; фото және бейне материалдардың сапасы, дыбыс сапасы секілді бірнеше бағалау критерийлеріне сай құжаттар, фотолар, бейнежазбалар және презентациялар жолдады.
Білікті музейтанушылар мен тарихшылардан құралған әділқазылар алқасының шешімі бойынша Республикалық «МузейFEST-2021» акциясы аясындағы «Үздік ауылдық музей» байқауының жеңімпазы болып, Маңғыстау облысы мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының Серікбол Қондыбай атындағы «Мемориалдық музейі» МКҚК танылды.
Музей директоры конкурс қорытындысына сай Алматы қаласы музейлерінің бірлестігінің шақыруымен Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігінің 30 жылдығы және 18-мамыр – Халықаралық музейлер күніне арналған мерекелік шараға қатысып, конкурс ұйымдастырушыларының дипломы мен бағалы сыйлығын қабыл алды. Фестиваль жөнінде «Алматы» телеарнасына сұхбат берді.
2021 жылы қазан айында «Атырау» телеарнасы «Еуразия ендігінде» бағдарламасының «Серікбол Қондыбай және қазақ мифологиясы» тақырыбындағы кезекті шығарылымы 1-қазан күні эфирге шықты. Бағдарлама жүргізушісі: Жәнібек Ғалым, спикерлер: философия ғылымдарының докторы Өмірбек Бекежан, тарих ғылымдарының кандидаты Жұмазия Жұмабаева, бөлім меңгерушісі Ұлықбек Жұбаназаров қатысты.
2017 жылы қор бөлімінің сектор меңгерушісі А.Адырова облыстық «Үздік эксурсовод» сайысынан ІІ орын иеленсе, 2022 жылы экспозиция-көпшілік сектор меңгерушісі Ұ.Жұбаназаров Маңғыстау облысы бойынша «Үздік музей ұйымдастырушысы» номинациясын алды.
Серікболтану оқулары
Ұлы даланың, түбі бір түркі халқының біртуар перзенті, зерделі зерттеуші, соңғы тоғыз жылын өмір мен өлім қыл көпірінде өткерген отыз алты-ақ жыл ғұмырында артына тарихи-мәдени-ғылыми мол мұра қалдырған сан салалы білім иесі, арғықазақ (дей-түркі) мифологиясының негізін қалаушы мифолог-ғалым Серікбол Қондыбайдың шығармашылығына арналған 2005-2022 жылдар арасында 5 республикалық, 2 облыстық, 3 халықаралық конференция өткізілді.
Конференцияға шетелдік және отандық гуманитарлық ғылым мен білім саласының көрнекті, танымал өкілдері, докторанттар мен магистранттар, колледж бен орта мектеп мұғалімдері қатысты.
Серікбол зерттеулерінің алтын қазығы – арғықазақ тіл праформасы мен мифологиясы, мифтік таным. С.Қондыбай – қазақ мифологиясына салыстырмалы мифология әдістерін енгізіп, кешенді зерттеу жүргізген ғалым. Ол қазақ мифтануының тың зерттеу, жаңа бағыттарын көрсетіп, қазақ мифі ғылымының көкжиегін көтере алды, келешектегі дамуына да өлшеусіз үлес қосты.
Тiл адам санасының материализациялануы болса, онда сананың қоршаған әлемдi тану сатыларының алғашқы нүктесi – мифтiк ойлау өзiнiң субстанциясының да бастапқы «нүктесi» болуға тиiс. Сондықтан, тiлдiк таңбаның тұрпаттық жағынан оның мазмұндық жағына қарай бағытталған лингвистикалық зерттеуден гөрi, алғашқы нүктеден берi қарай, яғни, мифтiк ойлаудан тiлге, «көрiлместiң көресiндерiне» қарай зерттеу жүргiзудi бастап бергендiгi — Серiкбол зерттеуiнiң жасампаздығы болып табылмақ.
Серікбол Қондыбай — өзінің саналы ғұмырында халқының арғы тегін тереңдете зерттеп, тарихтың түпсіз қойнауынан теңізден маржан тергендей тізе білген кең тынысты, сергек те, зерек ой иесі. Ол қазақ елі үшін әлем елдерінің мифтік танымындағы жетекші лекке лайық қазақ мифологиясының ұлттық рухани қайнар көзін ашты.
Қазақтың сөздік қорында, фольклорында, әдет-ғұрпында, мінез-құлқында, сенім-нанымында, материалдық игілігінде сақталып қалған мифтік мотивтердің реалдық болмыс-бітімін танып, дұрыс жорудың өзіндік кілтін ұсынып, қазақтағы мифологияның болмысын тек реконструкциялау жолымен ғана тануға болатынына бағыт сілтейді, жаңа идеалдардың бастау нүктелерін анықтауға үлес қосады.
С.Қондыбай еңбектерінде қазақтың мифологиялық танымының уақыт бойына қалай, қай бағытта дамып, өзгеріп отырғандығын бір жүйеге келтіруге талпынды және осы мақсатына жетті деуге толық негіз бар.
С.Қондыбай еңбектері – ғылыми ортаны жан-жақты тың болжамдарымен, терең мифтік-лингвистикалық реконструкциялау әдіснамасымен елең еткізген, гуманитарлық ғылым салалары бойынша соны ой, тың тұжырымдарымен жаңа зерттеулерге жол сілтеген ізашар құнды дүниелер. Серікбол феномені ғаламдану заманының ғасырлар тоғысындағы көпшілік назарын аударып, ғылыми ортаны дүр сілкіндірген құбылыс болды. Ғалым зерттеулерінің жан-жақтылық өрісі, мазмұндық тереңдігі, концептуалдық өзектілігі, болжам-гипотезаларының дәйектілігі ғылыми ойының іргелілік сипатын айқындай түседі.
Конференцияларды өткізу, ондағы қабылданған ұсынбаларды орындау барысы қоғамдық сананы жаңарту мен рухани жаңғыруға байланысты жаңа бастамаларды, еліміздің білім жүйесіндегі шешімін күткен мәселелерді іске асыруға, білім берудің гуманитарлық негіздерінің қоғамдағы рөлінің қарқынды тұрғыда өрлеуіне ерекше бағыт берді деуге болады.
Серікболтануға арналып өткізіліп келе жатқан ғылыми конференциялар тек Қондыбайдың өзінің шығармаларын ғана тануға арналған жиындар емес. Бұл жалпы осы бағыттағы ғылым дамуына үлес қосу мақсатындағы, Серікбол терең зерттеуге ұсынған тақырыптар, мәселелер туралы ғылыми зерделеу үдерісінің жалғастығын табуы, ғалымның өзім жете алмай кеттім деген тұстарына айқындық енгізу бағытын көздеген ғылыми басқосулар деп білеміз.
Республикалық оқулар
Серікбол мұраларына арналған алғашқы конференциялық тыңдау және талқылау 2004 жылдың 22-23 желтоқсанында Қарағанды Мемлекеттік Университетінің Ақтау филиалында жыл сайын ұйымдастырылатын «Ғылым және Жастар» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы аясында өтті. С.Қондыбай шығармашылығы туралы оқулар өткізу, оны дәстүрге айналдыру идеясын алғаш 2004 жылы осы оқу орны қолға алып, оқытушылар мен студенттер арасында дәстүрлі түрде өтетін осынау конференцияның бір секциясын «Серікболтануға» арнады.
Ал республикалық деңгейде І республикалық конференция 2005 жылы наурыз айында Серікболдың туған күніне орай 14-15 наурызда Алматы қаласындағы Ұлттық кітапханада Қондыбай оқулары аясында «Серікбол Қондыбай шығармашылығы және ХХІ ғасырдағы гуманитарлық ғылымдардың жаңа парадигмалары» деген атпен өтті. Оған мұрындық болған Серікболдың көзі тірісінде шығармашылық байланыста болған ғалымдар Т.Әсемқұлов пен З.Наурызбаева болатын. Олардың ұсынысын Ұлттық кітапхананың президенті ретінде қолдаған және Серікбол шығармашылығына тәнті болған мәдениеттанушы-ғалым, дипломат, мемлекет және қоғам қайраткері Мұрат Әуезов болатын.
Бұл конференцияға Алматы мен Ақтау қаласынан елімізге танымал ғалымдар қатысты. Атап өтсек:
| № | Аты-жөні | Баяндамасы |
| Едіге ТУРСЫНОВ, филология ғылымдарының докторы, Алматы | К вопросу об юэчжах и «Улы баба»
|
|
| Зира НАУРЗБАЕВА
философия ғылымдарының кандидаты, Алматы |
Ерттеу. Понятие культуры и культурогенез в мифологии тюркских кочевников | |
| Балкенже АҚБЕРДЫЕВА,
филология ғылымдарының кандидаты, доцент, Ақтау |
Серікболдан мифке немесе «көресіннен көрілмеске» қарай | |
| Жанбибі ДҮЙСЕНБАЕВА
филология ғылымдарының кандидаты, доцент, Ақтау |
Аңыз – серікбол зерттеуіндегі бірінші басты дерек | |
| Оңайгүл ТҰРЖАН, Астана
|
Құс культі және оның «Арғықазақтық» белгілері | |
| Кайрат ЕДИЛЬ (ЖАНАБАЕВ), Алматы
|
Наследие С.Кондыбая и судьба национальной мифологии | |
| Айнаш САДЫҚОВА, Алматы
|
Қазақ терминологиясы – мәдениеттанушылық тұрғыдан | |
| Мұрат АҚМЫРЗАЕВ, Ақтау
|
Серікболтану рухтану парасы бола ала ма?! | |
| Бибигуль ЖетПИСБАЕВА, Алматы
|
Казахская художественная традиция:
образ волка |
РЕЗОЛЮЦИЯ
Республиканской научно-теоретической конференций «Творчество С. Кондыбая и новые парадигмы гуманитарных наук в ХХI веке»
Научная общественность Казахстана в лице д.ф.н., вне Института литературы и искусства Е.Турсунова НАН РК, д.ф.н.., проф. КазНУ им. Аль-Фараби А.Жаксылыкова, к.ф.н., генерального директора НБ РК М.Ауэзова, к.ф.н., гл. Редактора альманаха «Рух-Мирас» З.Наурзбаевой, к.ф.н.., доц.Актауского филиала КарГу им.Е.Букетова Б.Акбердыевой, к.ф.н., доц. Актауского ун-та Ж.Дуйсенбаевой, к.и.н., доц.Международного Казахско-Турецкого Университета им.Яссави З.Жандарбека [Туркестан], к.ф.н., директора КЦ по образованию Центральной Азии З.Ауэзовой, ст.преподавателя Евразийского университета им. Л.Гумилева О. Туржановой, философов К.Кабдрахманова и Е.Исмаилова, культуролога Т.Асемкулова, д.ф.н., проф. КазНПУ им.Абая Б.Жетписбаевой и др.
На основании проведенной при поддержке Ученого Совета и Е.Исмаилова, культуролога Т.Асемкулова, д.ф.н., проф. КазНПУ им.Абая Б.Жетписбаевой и др.
На основании проведенной при поддержке Ученого Совета и Е.Исмаилова, культуролога Т.Асемкулова, д.ф.н., проф. КазНПУ им.Абая Б.Жетписбаевой и др.
На основании проведенной при поддержке Ученого Совета НБ РК и ОО «Рух-Мирас» научно-теоретической конференции «Творчество С.Кондыбая и новые парадигмы гуманитарных наук в XXI веке», апробировавшей себя на актуальную востребованность.
Учитывая, что исследование С.Кондыбаем мифологии через лингвистику, внутренние возможности казахского языка представляет собой ключ к перевоссозданию всего комплекса казахских гуманитарных знаний, а, следовательно, и культуры на свободных основах.
Осознавая, что феномен С.Кондыбая является ответом на глубокую потребность нашей науки, общества на выдающуюся личность, способную стать ориентиром для многих поколений казахстанцев.
Считаем своим гражданским долгом:
- 1. Просить акима Мангистауской области Б.Палымбетова инициировать выдвижение Серикбола Кондыбая на звание «Халық қаһарманы» (посмертно).
- Предложить ОС Государственной программы «Культурное наследие» и МКИиС поддержать издание и распространение трудов С.Кондыбая,что включает издание еще неопубликованных работ, издание полного собрания его трудов,переиздание массовым тиражом наиболее доступных его работ для широкого читателя, перевод и издание трудов С.Кондыбая на ведущих мировых языках. Переводные издания должны включать фонетическую транскрипцию, составленную на основе казахского языка, также возможно использование мультимедийных средств (электронной книги).
- 3. Выйти в МОиН с предложением создать в Казахстане мифо-лингвистическую школу им. С.Кондыбая как научного и образовательно-просветительского центра и придать научной конференции, посвященной творчеству С.Кондыбая, статус ежегодной Республиканской научно-теоретической конференций.
Генеральный директор НБ РК М.М.Ауезов
Ученый секретарь Е.И.Исмаилов
Ответственный секретарь оргкомитета З.Ж.Наурзбаева
Осы ұйымдастырушы топтың ұсынысына орай 2006 жылы 7-8 маусым аралығында Ақтау қаласында «Серікбол Қондыбай шығармашылығы және ХХІ ғасырдағы гуманитарлық ғылымдардың жаңа парадигмалары» атты ІІ республикалық ғылыми-теориялық конференция өтті. Оған құрметті қонақ ретінде Мұрат Әуезов қатысты. Конференцияға қатысушылар саны арта түсті.
| № | Аты-жөні | Баяндамалары |
| Қырымбек КӨШЕРБАЕВ, Маңғыстау облысының әкімі | ҚАЗАҚ ҒЫЛЫМЫНЫҢ
ҚАЙТАЛАНБАС ҚҰБЫЛЫСЫ |
|
| Қойшығара САЛҒАРАҰЛЫ, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, тарихшы, Астана | ОЛ ҚҰДІРЕТТІҢ АТЫ – МАХАББАТ!
|
|
| Сайын НАЗАРБЕКҰЛЫ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Ақтау | СЕРІКБОЛ ҚОНДЫБАЙ – ҚАЗАҚ РУХЫНЫҢ СИМВОЛЫ
|
|
| Әбілқайыр СПАН,
ҚР Журналистер одағының мүшесі, Махамбет атындағы сыйлықтың лауреаты, Ақтау |
«МАҢҒЫСТАУ-НАМАНЫҢ»
МАҒЫЗЫ МЕН МАҢЫЗЫ
|
|
| Жанбибі ДҮЙСЕНБАЕВА
филология ғылымдарының кандитаты, доцент, Махамбет атындағы сыйлықтың иегері, Ақтау |
«ЖАУЫНГЕРЛІК РУХ КІТАБЫ»
ТУРАЛЫ БІР АУЫЗ СӨЗ
|
|
| Балкенже АҚБЕРДЫЕВА
Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті, Ақтау филиалының доценті,филология ғылымдарының кандидаты |
СЕРІКБОЛ ҚОНДЫБАЙ МҰРАЛАРЫ ЖӘНЕ
ҚАЗАҚ ТІЛ БІЛІМІНДЕГІ ЖАҢА БАҒЫТТАҒЫ ЗЕРДЕЛЕУЛЕР
|
|
| Оңайгүл ТҰРЖАН, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық
университетінің оқытушысы, Астана |
ҮРКЕР ШОҚЖҰЛДЫЗЫ ЖӘНЕ
ОҒАН ҚАТЫСТЫ ДЕЙ-ТҮРКІЛІК НЕГІЗДЕР |
|
| Таласбек АСЕМКУЛОВ
писатель, культуролог, Алматы
|
ДРЕВНЯЯ СТРАТЕГИЧЕСКАЯ ИГРА «ТӨРТІКЕМ» И ДОМ ИЗ СОРОКА ОДНОЙ КОМНАТЫ | |
| Ниетжан БЕРІКҰЛЫ
педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент, С.Бәйішев атындағы Ақтөбе университетінің профессоры
|
АРҒЫҚАЗАҚ МИФОЛОГИЯСЫНДАҒЫ»
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ТАҒЫЛЫМДАР
|
|
| Мұрат АҚМЫРЗАЕВ,
М. ӘБІЛХАСОВА, Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ-дің аға оқытушысы Ақтау қаласы, №8 орта мектебінің шет тілі маманы
|
ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ ДЫБЫСТЫҚ ЖҮЙЕСІНЕ НЕГІЗДЕЛІП ЖАСАЛҒАН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ФОНЕТИКАЛЫҚ АЛФАВИТ – МИФТІК-ТАНЫМДЫҚ ТҮСІНІКТЕРДІ МЕҢГЕРУДІҢ АЛҒЫШАРТЫ | |
| Айнаш САДЫҚ,
аудармашы, ғалым, Алматы |
СЕРІКБОЛ ҚОНДЫБАЙ ЕҢБЕКТЕРІН ШЕТЕЛ ТІЛДЕРІНЕ АУДАРУ МӘСЕЛЕСІ ХАҚЫНДА | |
| Жанбибі ДҮЙСЕНБАЕВА
филология ғылымдарының кандидаты, Махамбет атындағы сыйлықтың иегері, Ақтау |
«ҚЫРЫМНЫҢ ҚЫРЫҚ БАТЫРЫ»
ҚЫРЫМ ТАТАРЛАРЫНІКІ ЕМЕС
|
|
| Зира НАУРЫЗБАЕВА, Таласбек АСЕМКУЛОВ
|
МИФОЛОГИЧЕСКИЙ ОБРАЗ ЗМЕИ ДРАКОНА ДРАМА ЧЕЛОВЕЧЕСКОЙ ПРЕДИСТОРИИ | |
| К. БУЛАТБАЕВА,
Павлодарский государственный университет им. С. Торайгырова, О. ШЕРЕМЕТ, специалист фирмы «Stern» |
КОСМОГОНИЧЕСКАЯ МИФОЛОГИЯ ДРЕВНИХ ТЮРКСКИХ И ГЕРМАНСКИХ НАРОДОВ: АРХЕТИПЫ И НАЦИОНАЛЬНО-СПЕЦИФИЧЕСКИЕ ЧЕРТЫ
|
|
| Бибіайша НҰРДӘУЛЕТОВА,
филология ғылымдарының докторы Ш.Есенов атындағы Ақтау мемлекеттік университеті
|
С. ҚОНДЫБАЙ ЗЕРТТЕУЛЕРІ ЖӘНЕ ТІЛ БІЛІМІНІҢ АНТРОПОЦЕНТРИСТІК ПАРАДИГМАСЫ
|
|
| Эльвира АБЛАНОВА,
тарих ғылымдарының кандидаты, Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті Ақтау филиалы |
С.ҚОНДЫБАЙ ІЗДЕНІСТЕРІНДЕГІ НОҒАЙЛАР
НЕМЕСЕ НОҒАЙЛЫ ҚОҒАМЫНЫҢ ҚАЗАҚ ТАРИХЫНДАҒЫ ЗЕРТТЕЛУ ДЕҢГЕЙІ |
|
| Сабыр АЙТУАР
Қарағанды мемлекеттік университеті, Ақтау филиалының аға оқытушысы
|
«АРҒЫҚАЗАҚ МИФОЛОГИЯСЫНДАҒЫ»
ЗЕРТТЕУЛЕР МЕН КӨНЕ ІЛІМДЕР ТУРАСЫНДА
|
|
| Гүлмира ЮБАСАРОВА,
Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті Ақтау филиалының аға оқытушысы
|
КӨРКЕМ ШЫҒАРМАЛАР ТІЛІНДЕГІ АҢЫЗДЫҚ ҰҒЫМ-ТҮСІНІКТЕРДІҢ ТІЛДІК ҚОЛДАНЫСЫ
|
«Серікбол Қондыбай шығармашылығы және ХХІ ғасырдағы гуманитарлық ғылымдардың жаңа парадигмалары» атты екінші Республикалық ғылыми-теориялық конференциясының
Қ А Р А Р Ы
Маңғыстау облысы әкімдігі, ҚР ұлттық кітапханасының Ғылыми кеңесі және «Рух-Мирас» қоғамдық бірлестігінің қолдауымен өткен «Серікбол Қондыбай шығармашылығы және ХХІ ғасырдағы гуманитарлық ғылымдардың жаңа парадигмалары» атты екінші Республикалық ғылыми-теориялық конференциясы материалдары негізінде,
Осы тақырыптағы бірінші Республикалық ғылыми-теориялық конференция шешімдерінің орындалуы барысында, түрлі деңгейдегі ғылыми-тәжірибелік, ғылыми-теориялық және Кіші ғылым академиясының конференцияларында С.Қондыбай шығармашылығы кең талқыланып, оның мұрасын зерттеуге ғылыми-педагогикалық қауымдастық зор ықылас танытқанын, «Эстетика ландшафтов Мангыстау», «Маңғыстаунама», «Жауынгерлік рух кітабы» сияқты еңбектері «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында және жеке кәсіпкерлер қолдауымен қазақ және орыс тілдерінде баспадан шыққанын ескере отырып,
С.Қондыбай феноменін әлемге таныту, оның өмірі мен зерттеулерін насихаттау жас ұрпақ тәрбиесінің маңызды бөлігі деп есептей отырып, ұсынады :
- Маңғыстау облысы әкімдігіне С.Қондыбайдың іргелі еңбегі «Арғықазақ мифологиясы» эпопеясын Қазақстан Республикасы Үкіметі жанындағы әдебиет, өнер және архитектура салаларындағы Мемлекеттік сыйлықтар жөніндегі Комиссияның қарауына ұсынуға өтініш беру;
- «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асырудың екінші сатысында С.Қондыбай еңбектерін Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми тілдеріне аудару үшін грантқа енгізуге ұсыныс беру;
- С.Қондыбай атындағы «Қазақ мифтік-лингвистикалық мектебінің» даму бағдарламасына қолдау көрсету;
- С.Қондыбайдың қайсар рухын ұлттық үлгі ретінде қастерлеуде орта мектептерде арнаулы бағдарлама ретінде жүргізу;
- С. Қондыбай атын мектепке беру;
- С.Қондыбай тұрған үйді мұражайға айналдыру;
- Көптілді мифологиялық, этимологиялық және тезаурустық сөздік құрастыру бағытында жұмыстарды жоспарлау
- «Серікбол әлемі» зерттеулер жоспарын жасау.
- С. Қондыбай шығармашыларының толық жинағын жарыққа шығару.
«Еуразия» ұлттық орталығының
бас ғылыми қызметкері Қ.Салғараұлы;
Е.Бөкетов атындағы Қарағанды
мемлекеттік университеті Ақтау
филиалының аға оқытушысы М.Ақмырзаев
«С.Қондыбай оқулары: мифология және ұлттану» атты ІІІ республикалық ғылыми-теориялық конференция 2007 жылы 26-27 қыркүйекте Астана қаласында Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ұйымдастыруымен өтті.
Конференцияның құрметті қонақтары болып Ақселеу Сейдімбек, Әбіш Кекілбайұлы, Мейірхан Ақдәулет, Ф.Оңғарсынова, ф.қуанғанов т.б қонақтар қатысты.
Конференция модераторы Ақселеу Сейдімбек болды.
| № | Аты-жөні | Баяндамалары |
| Қырымбек Көшербаев,
Маңғыстау облысының әкімі |
Кіріспе сөз | |
| Ниетжан Берікұлы,
С.Бәйішев атындағы Ақтөбе университетінің профессоры, педагогика ғылымының кандидаты, доцент |
Ұлттық патриотизм ойшылы
|
|
| Мұрат Ақмырзаев,
аға әдіскер, Маңғыстау облыстық біліктілік арттыру институты, «Мұра-Т(таңба, тарих, таным)» қоғамдық бірлестігінің төрағасы |
с. Қондыбайдың мифологиялық символдар жүйесі – ҰлттыҚ таным темірқазығы
|
|
| Аслия ИШАНОВА,
д.ф.н., профессор кафедры журналистики ЕНУ им. Л. Н. Гумилева |
МИФОЛОГИЧЕСКАЯ КОНЦЕПЦИЯ
С. КОНДЫБАЯ И МИФОПОЭТИЗМ СОВРЕМЕННОЙ КАЗАХСКОЙ ПРОЗЫ
|
|
| Арилана Жаманкозова,
кандидат филологических наук, |
ИСТОКИ ТРАГИЧЕСКОГО В МИРОВОЙ
ОБЩЕСТВЕННОЙ МЫСЛИ
|
|
| Д.Ә.Әубәкір,
Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ жанындағы «Ноосфера және Орнықты даму» ЭкО-орталығы; Е. ӘЗЕН, Астана, №48 мектеп-гимназия |
Арғытүрік һәм арғықазақ мифологиясындағы техникалық
жәдігерліктер және оларды жаңа заманауи тәсіл-айлаларға сабақтастыру
|
|
| Айтмуханбет Есдаулетов,
кандидат филологических наук, заведующий каф. журналистики ЕНУ им.Л.Н.Гумилева |
Он был сторонником духовно-
интеллектуального возрождения нации
|
|
| Т. Әліпбай Талдықорған қаласы | «Серікболдың сәулелі санасы» | |
| С.Исаберген , Жаңаөзен қаласы | Ұстаздан ұлағат жұқтырған қайран бауырым | |
| Л. Варшавская журналист, Астана | Серикбол Кондыбай – «завхоз» казахской мифологии | |
| Ә.Балқыбек, журналсит, Алматы | Түс көрген заман шежірешісі |
«СЕРІКБОЛ ҚОНДЫБАЙ ОҚУЛАРЫ: Мифология және Ұлттану» республикалық ғылыми – теориялық конференциясының ҚАУЛЫСЫ
Серікбол Қондыбай түркі мифологиясының іргетасын қалаған феномен. Ол қазақ елі үшін әлем елдерінің мифтік танымындағы жетекші лекке лайық қазақ мифологиясының ұлттық рухани қайнар көзін ашты. С.Қондыбайдың ерлікке ұласқан жанкешті ғұмыры жас ұрпақ үшін ақиқат аңыз, өрелі өнеге.
С.Қондыбайдың қайсар, қаһармандық жеңімпаз рух үлгісін ұлттық деңгейде қастерлеу мақсатында конференция төмендегідей қаулы қабылдады:
- С.Қондыбай « Халық қаһарманы» мәртебелі атағына ұсынылсын;
- Елбасының бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына жету талабына қуат беретін еліміздің әлемдік жаһандану кезеңіндегі рухани жаңғыруының символы ретінде Астана қаласының даңғылдарының біріне тұтас түркі әлемінің биік рухын танытатын тұлға ретінде Серікбол атын беріп, және оның айыбынды тұлғасын бейнелейтін мүсін орнатылсын;
- Серікбол Қондыбайдың 2008 жылдың 14 наурызында 40 жасқа толу мерейтойына Астана қаласында халықаралық деңгейде ғылыми теориялық конференция ұйымдастырылып, оған әлемдік мифология, түркітану саласындағы белгілі ғалымдар мен мемлекет қайраткерлері тартылсын;
- Конференция жұмысын ұйымдастыру және С.Қондыбай шығармаларын жүйелі түрде насихаттау үшін жедел түрде Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті жанынан мемлекет тарапынан қаржыландыратын «С.Қондыбай мұраларын зерттеу орталығы» ашылсын;
- Маңғыстау обылысы Ақтау қаласындағы «С.Қондыбай атындағы мектеп – мұражайы» ҚР мәдениет және ақпарат министірлігінің құзырына берілсін;
- Еліміздің барлық үлгідегі оқу орындарының оқу бағдарламасына «Әлемдік түркі өркениеті мұрасы және Серікбол ілімі» енгізілсін;
- Өлкетану, ұлттану, түркітану, адамзаттану жүйесінің бірегей парадигмасы мен мазмұны ретінде С.Қондыбайдың баспаға ұсынылған 15 томдық толық шығармалар жинағы мен оның шығармаларының аударылған 5 томдық жинағы республикалық деңгейде шығарылсын;
- Жауынгерлік дайындық және қорғаныс жүйесінде отандық-ұлттық рухта тәрбиелеу құралы ретінде С.Қондыбайдың «Жауынгерлік рух» кітабы арнайы курс болып енгізілсін;
- Серікболтану үдерісінің халықаралық өзара байланыс жүйесі ретінде «Түркілік мифология – Turkich mifology» сайтын ашу.
IY республикалық конференция 2013 жылдың 25-26 сәуірінде «С.Қондыбай шағармашылығы: жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың жаңа парадигмалары» тақырыбында Ақтауда өткен. Конференцияны облыс әкімінің орынбасары Нұрғалиева Халила ашып берді. Бұл конференцияны облыста ұйымдастырушы облыстық білім басқармасы болғандықтан, көрнекті ғалымдармен қатар, республиканың түкпір-түкпірінен алдыңғы қатарлы, жаңалыққа жаны құмар ұстаздар қауымы қатысты.
- «Серікболтанудың бүгіні мен ертеңі» — Жұмашева Динара Нағимуллаевна — облыстық білім басқармасының бастығы
- С.Қондыбайдың ғылыми мұрасындағы «ғаламның ұлттық бейнесінің» тұтастығы – Манкеева Жамал. ф.ғ.д., профессор, А.Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институты, Алматы қаласы
- Мифология — ежелгі танымдардың бірыңғай жүйесі – Берікұлы Ниетжан. п.ғ.к., профессор Ақтөбе мемлекеттік педагогика университеті, Ақтөбе қаласы
- Әнес Ғ. Халықтық этимология және мифология — ф.ғ.д., профессор, А.Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институты, Алматы қаласы
- С.Кондыбай в сознании русскоязычных казахов – Наурзбаева Зира Жетибайқызы к.филос.н, культуролог, Астана қаласы
- Рухы күшті Ұлы адам — Назарбекұлы Сайын, жазушы, сәулетші, драматург, Астана қаласы
- Ақмұрзаев М.М. «С.Қондыбай шығармашылығы: жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың жаңа парадигмалары» — өлкетанушы, облыстық «Дарын» орталығы директорының орынбасары, Ақтау қаласы
- Ақбердыева Б.Қ. «С.Қондыбай және тоғыз символы» – ф.ғ.к., профессор, Маңғыстау «Болашақ» институты, Ақтау қаласы
- Ишанова А. «Новаторство мифологической концепции С.Кондыбая» — д.ф.н, профессор, ЕНУ имени Л.Н.Гумилева, г.Астана
- Наурзбаева З.Ж. «Закон чести С.Кондыбая». г.Астана
- Наурзбаева З. «Самопознание в школе и представления о возрастных классах, мушеле и ритуалах в традиционной казахской культуре» – к.филос.н, культуролог, г.Астана
- Дүйсенбаева Ж . «С.Қондыбай мұраларын мектеп бағдарламасына сәйкес оқып үйрену». Ф.ғ.д. профессор, Ақтау қаласы
- Тұржан О. «Миф – бүгінгі таңдағы ең белсенді ПР технология» — ф.ғ.к., доцент, Л.Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті, Астана қаласы
- Қорғанбеков Болат. «С.Қондыбай және әдебиеттанудағы мифологиялық мектеп». Ф.ғ.к. Сырдария университетінің доценті, Жетісай қаласы
- Еділхан А. «Серікбол Қондыбай және «даай» мен «қазақ» мәселесі» — өлкетанушы, Ақтау қаласы
- Айтуар С.С. «Мәнді із» туралы аңыз, Өрім ағыны (орхон) балбал тастары мәтіні» – аға оқытушы, Маңғыстау политехникалық колледжі, Ақтау қаласы
- Асаров А., Шүкіров Ж., Ибраймова Г. «С.Қондыбайдың атақты абыз Асан қайғы турасындағы зерттеулері» — С.Бәйішев атындағы Ақтөбе университеті, Ақтөбе қаласы
- Шүкіров Ж., Сұлтанмұратова Г. «Киелі сандардың математика сабағында қолданылуы» — Ақбөбе мемлекеттік университеті көпсалалы колледжі, Ақтөбе қаласы
- Қабылов Әділет
- Нұрдәулетова Б.И. «Серікбол Қондыбай зерттеулеріндегі «Қырымның қырық батыры» жырлар циклі» — ф.ғ.д., профессор, Ш.Есенов атындағы КМТжИУ, Ақтау қаласы
- Аргынбаева М.Х. «Новая мифологическая парадигма и современное гуманитарное знание» – к.филос.н, доцент, КазНУ имени АлЬ-Фараби, г.Алматы
- Мамбетова А.И. «Культурные тексты Мангистау как символ региональной идентичности в творчестве С.Кондыбая» — к.к.н., доцент, КГУТиИ имени Ш.Есенова, г.Актау
- Жанабаев К. «Тюркская руническая культура в истории письменной культуры человечества» — к.ф.н. доцент кафедры ОЯКазУМО и МЯ им.Абылайхана, г.Алматы
- Кемелбаева А. «С.Қондыбай. Жәдігер – жазушы», «Дарын» мем.сыйлығының лауреаты, Астана қаласы
- Шүкіров Ж., Тулепбергенов С. «Алғашқы әскери дайындық пәнін оқытуда С.Қондыбайдың «Жауынгерлік рух» еңбегінің тиімділігі» — Ақтөбе мемлекеттік университеті көпсалалы колледжі, Ақтөбе қаласы
- Құлжанов А.Б. «Тама Көкіұлы Есет батыр жайындағы қазақ әпсаналары» – мұғалім, № 32 мектеп-гимназия, Ақтөбе облысы
- Аймуханова А. «Маңғыстау өңіріндегі Кіші жүз этнонимдерден пайда болған этнотопонимдер» — магистрант, Ш.Есенов атындағы КМТжИУ, Ақтау қаласы
- Алтыбаева Г. «С.Қондыбай және дүниенің мифтік өлшемдері» — магистрант, Ш.Есенов атындағы КМТжИУ, Ақтау қаласы
- Қондыбай Б. «Оқушыларды ұлттық патриотизмге тәрбиелеу» — Ақтау қаласы
- Атшыбаева А. «Серікболдың соны ойлары» – мұғалім, № 20 орта мектеп, Ақтау қаласы
- Айманов Б. «С.Қондыбай мұраларын тарих сабағында оқытудың әдіснамалық негіздері» – мұғалім, №18 орта мектеп, Жаңаөзен қаласы
- Сералиева М. «Өлкетануды оқытудағы жаңа бағыттар» — мұғалім, № 20 орта мектеп, Ақтау қаласы
- Аталыков Я.Қ. «С.Қондыбаймен бірге Маңғыстауға саяхат» – мұғалім, №5 орта мектеп, Мұнайлы ауданы
- Батырова Ж. «С.Қондыбай тұлғасының жас ұрпақты тәрбиелеудегі өнегелік мәні» — мұғалім, № 20 орта мектеп, Ақтау қаласы
- Момунтаева Ләззат «С.Қондыбай шығармашылығының орта мектептерде гуманитарлық пәндерді оқытудағы тәрбиелік маңызы» — Алматы қаласы, мұғалім
- Каласова Жибек «Қазақ тілі – қазақ халқының ана тілі» — Алматы қаласы, әдіскер
- Атақаева Роза «Аза-өлең».
«С.Қондыбай шығармашылығы: жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың жаңа парадигмалары» атты
IY республикалық ғылыми-теориялық конференцияның
Ұ С Ы Н Ы М Ы
- С. Қондыбайдың «Арғықазақ мифологиясы» атты монографиясын Қазақстан Республикасының мемлекеттік сыйлықтарының біріне ұсыну (А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты және «Арыс» баспасымен бірлесе отырып);
- Жыл сайын өткізілетін «Бір ел – бір кітап» республикалық акциясына алдағы жылдарда С.Қондыбайдың «Арғықазақ мифологиясы» кітабын (қазақ және орыс тілдерінде) ұсыну;
- С.Қондыбай шығармашылығына арналған республикалық конференцияны екі жылда бір рет тұрақты өткізетін (кезегімен Қазақстанның түрлі аймақтарында) бастамашыл топ құру;
- Маңғыстау облыстық білім басқармасы жанынан «С.Қондыбай және арғықазақ әлемі» атты ғылыми-зерттеу орталығын ұйымдастыру (ҚР ҰҒА-ның А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтымен бірлесе отырып).
Орталықтың негізгі мақсаты мен міндеттері қатарына мыналар кіреді:
— кешенді дейтүркілік ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізіп, С.Қондыбай шығармашылығының негізгі табыстарын орта мектептер мен колледждерге арнап бейімдеу, одан әрі дамыту;
— іргелі зерттеулерге мұрындық болу, көптомдық мифтік-этимологиялық сөздік дайындау;
— орта мектеп пен колледждердің типтік оқу бағдарламаларына өзгеріс енгізу (мәселен, «Өзін өзі тану», «Өлкетану» пәндеріне),
— жаңа мамандықтар ашу (мәселен, көптілді аудармашылар мектебі, «Халықтану», «Шежіре» пәндері);
— факультативті сабақтар мен негізгі оқу жоспарының вариантты бөлігіне өзгерістер енгізу (мәселен, алғашқы әскери дайындық сабағына;
— жастарға патриоттық-отансүйгіштік тәрбие беру ісінде);
— археология, архитектура, музыка, ауыз әдебиеті мен тілтаным, дінтану, дүниетаным салаларында төл қазақтық (түркілік) ілім-білім үлесін көбейту және т.б.
- Дуальды оқыту жүйесіне негізделген, «С.Қондыбай және арғықазақ әлемі» атты орталықтың практикалық сынақ алаңы ретінде Ақтау қаласында үштілді гуманитарлық (мифтік-лингвистикалық) мектеп ашу;
- С.Қондыбай шығармашылығы мен өмір-тағдырын насихаттауды одан әрі жандандыру (фильмдер түсіруге, роман-повесть, драма, пояма-дастандардың жазылуына ықпал етіп, бәйге жариялау; арнаулы стипендиялар тағайындау).
- Мүмкіндігі шектеулі азаматтарды қамқорлыққа алған мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдармен тығыз қарым-қатынас жасап, осы бағыттағы жұмыстарды өрістету;
- С.Қондыбай атындағы мектеп пен ғалымның туған ауылында ашылатын мұражайларды қамқорлыққа алып, ғылыми-зерттеу Орталығының бір бөлімшесі дәрежесін беру.
Төраға Ғ.Әнес
Хатшы О.Тұржан
Бесінші конференция 2015 жылдың 9-10 маусымында Қызылордада, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінде «Серікбол Қондыбай зерттеулеріндегі ұлттық рухани мұраларды жаңаша пайымдау мәселелері» тақырыбымен өткен ғылыми-тәжірибелік конференция болды.
- Кіріспе сөз. Қорқыт Ата атындағы ҚМУ ректоры Қ.А. Бисенов
- Құттықтау сөз. Қызылорда облысының әкімі Қ.Е. Көшербаев
- Әнес Ғ.Қ. С.Қондыбай еңбектеріндегі этимологиялық болжамдар
(семасиологияның өзекті мәселелері)
- Бермаханов О.Б. Серікбол Қондыбайдың мифологиялық әлемі
- Берікұлы Н. Серікболдың қазақ ділі мен тілі туралы кейбір көзқарастары
- Наурзбаева З.Ж. Солнечный герой казахской мифологии
- Қондыбай Б.Ә. Серікболтану жолындағы қызметтер
- Саркулова М.С. Актуализация мифа как формы культурной памяти
- Anessova U.G. Symbols in kazakh mythology (On the bases of works of Kondibai S.)
- Ишанова А.К. Связь мифов об алаше с мировым, европейским архетипом — сюжетом о царе Эдипе (гиперборейская концепция С. Кондыбая)
- Манкеева Ж.А. «Қазақ әлемін» танудағы С.Қондыбай мұрасының ғылыми-деректік мәні
- Тұржан О.І. Мифтегі ақпараттар арқылы арғы текті іздеу
- Әбдіраманова А.Т., Аңламасова Ы.Ж. Қазақ мифі және әлемдік мифология
- Шүкіров Ж.Ж., Ибраймова Г.Қ. С.Қондыбайдың өмірі мен қызметі өскелең ұрпаққа үлгі болуға тиіс
- Берікұлы Н., Шүкіров Ж.Ж. С.Қондыбай: «Қорқыт – атаның мифтік бейнесі», «Арғықазақ мифологиясы»
- Сәрсембина Қ.Қ. Қазақ дүниетанымында бақсылық дәстүрдің алатын орны
- Айманов Б.С. Серікбол Қондыбай шығармаларындағы тәңірлер мен тәңіриелер (ер және әйел құдайлар) мәселесі
- Сәрсембин Ү.Қ. Қазақ елінің ұлттық идеясының дамуындағы халық руханиятының тарихи қызметі
- Ақмырзаев М.М. Көшпелілер дүниетанымының қалыптасу уақыты және таңбатанудағы ұғым-символ-дыбыс таным үштігі тұтастығы
- Наурзбаева З.Ж. Реконструкция мифологических персонажей эпоса «Кобланды»
- Ақбердыева Б.Қ. Ғаламның мифологиялық тік, көлденең модельдері
- Әбікенов Ж. Қазақ мифологиясының бала тәрбиесіндегі алатын орны
- Қорғанбеков Б.С. Серікбол Қондыбай — Ясауитанушы
- Апенов Б.М. Қазақ мифологиясының өзіндік ерекшеліктері
- Ибраев Г.М. Магия, религия их роль в мифологическом сознании
- Исабекова А.А. «Семиологическое путешествие» в трудах Р.Барта о мифологии
- Кулбашева Г.К. Является ли мифологема «Мировое древо» универсальной?
- Каирова Б.Е. Религиозное мировоззрение казахов
- Мынбаев Н.Ж. Мифы и реальность (на материале эпоса «Алпамыс батыр»)
- Сарышова К.С. , Баялиева Г.Ж. Мифтік наным-сенім лексикасы
- Дәулетбайқызы Ә. Мифологиялық наным-түсініктердегі дүниенің құрылымдық жүйесі
«Серікбол Қондыбай зерттеулеріндегі ұлттық рухани мұраларды жаңаша пайымдау мәселелері» атты Y республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция
ҰСЫНЫМДАРЫ
Қазақстанда мифтік-лингвистикалық мектебінің негізін қалаушы, мифолог-ғалым С.Қондыбайдың шығармашылығына арналған «Серікбол Қондыбай зерттеулеріндегі ұлттық рухани мұраларды жаңаша пайымдау мәселелері» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция 2015 жылғы 9-10 маусымда Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінде өткізілді.
Конференцияның мақсаты: Қазақ мифологиясының негізін салған, соңына мол мұра қалдырған мифолог-ғалым Серікбол Қондыбайдың шығармашылығын зерттеу және оның әлемдік және отандық мәдени мұралардағы алатын орнын айқындау.
Конференция жұмысы пленарлық және екі секциялық мәжілістерде жүргізілді. Конференция жұмысы барысында 50-ге жуық ғылыми баяндама тыңдалды. Конференция жұмысына Астана, Алматы, Ақтау, Ақтөбе, Қызылорда қалаларындағы жоғары оқу орындары, колледждер, орта мектептер және ғылыми мекемелерден келген белгілі ғалымдар мен өлкетанушылар, ұстаздар, докторанттар мен магистранттар қатысты.
Конференция жұмысы барысында айтылған ұсыныстар мен ой-пікірлер негізінде келесідей ҰСЫНЫМДАР жасалды.
- Қазақстан Республикасының Мәдениет және спорт министрлігіне:
— С.Қондыбай шығармашылығын насихаттауды одан әрі жандандыру мақсатында көркем шығармалар мен туындылардың жазылуына бәйге жариялау, білім алушыларға арнаулы шәкіртақы тағайындау, оның еңбектерінің толық жинағын орыс және ағылшын тілдеріне аудару жұмыстарын қолға алу ҰСЫНЫЛСЫН.
- Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігіне:
— Ұлттық білім беру жүйесінің барлық деңгейінде С.Қондыбайдың мұрасын оқыту және оны жастарға отансүйгіштік тәрбие беру ісінде пайдалану;
— Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті, Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті, Ш.Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университеті, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті және А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты ғалымдарының Серікбол Қондыбай шығармашылығы және ұлттық рухани мұраларды жаңаша пайымдау мәселелері бойынша бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізуін үйлестіру;
— С.Қондыбай шығармашылығының әр саласы бойынша Ғылым комитетінің 2016-2018 жылдарға жарияланатын ғылыми зерттеулерді гранттық қаржыландыру конкурсына ұсыну үшін Қазақстан Республикасы жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдары ғылыми қызметкерлерінің жобалар дайындауына ықпал ету;
— 2018 жылы С.Қондыбайдың 50 жылдығына арналған халықаралық ғылыми — тәжірибелік конференция өткізу ҰСЫНЫЛСЫН.
- Сонымен қатар:
— Маңғыстау облысы әкімдігінен С.Қондыбай мұражай-үйі жанынан мифология мен түркітану саласындағы белгілі ғалымдарды тарта отырып, «С.Қондыбай мұраларын зерттеу орталығын» ашу;
— Қызылорда облысы әкімдігінен Қызылорда қаласындағы бір көшені мифолог-ғалым С.Қондыбайдың есімімен атау;
— Мүмкіндігі шектеулі азаматтарды қамқорлыққа алған мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардан Республикалық «Серікбол тағлымы» байқауларын өткізу СҰРАЛСЫН.
Ұсынымдар
«Серікбол Қондыбай зерттеулеріндегі
ұлттық рухани мұраларды жаңаша
пайымдау мәселелері» атты
республикалық ғылыми-тәжірибелік
конференцияда қабылданды.
Қызылорда қ., 2015 жылғы 10 маусым.
«С.Қондыбай мұралары және «Мәңгілік ел» ұлттық идеясы атты облыстық ғылыми-тәжірибелік конференция
Ақтау қаласы, желтоқсан, 2016 жыл
БАЯНДАМАЛАР
- НАУРЗБАЕВА З.Ж. Мифологические реконструкции в мировой литературе и кинематографе
- АҚМЫРЗАЕВ М.М. «Мәңгілік ел» ұлттық идеясының Арал-Жерорта теңіздері ареалы артефактілері – Серікбол Қондыбай пайымдауларының айқын дәйегі ретінде
- АҚБЕРДЫЕВА Б.Қ. Серікбол Қондыбай және мифтік парадигма негіздері
- АХМЕТОВА А.Х. К вопросу об актуализации мифологических образов в современной живописи Казахстана
- АБДУЛЛАХ К., АХМЕТОВА А.Х. К вопросу о комплексном подходе в изучении тюркской мифологии на специальности «Искусство и дизайн» (Попытка интерпретации при помощи изобразительного языка
- ТАБЫЛДИЕВА О.Д. Өлке руханиятындағы Серікбол Қондыбай орны
- БЕКБЕРДИНОВА Г.М. Музейный комплекс «сказочная страна»
- ҚАМАРОВА Н . Шексіз ғалам кескіні
- ҚАЗИЕВА К.Ш. Ұлықбек Есдәулет өлеңдеріндегі көне түркілік сарындар
- АҚБЕРДЫЕВА Б.Қ. Серікбол Қондыбай және арғықазақтық мифтік архетипті реконструкциялаудың өзектілігі
- АЙМАНОВ Б.С. Серікбол Қондыбай шығармаларындағы
- тәңір мен тәңірие (ер және әйел құдайлар) мәселесі
- НАЙЗАҒҰЛОВА Т. М. Маңғыстау жерасты суларының маңызы және Тұщыбек, Аман бұлақтары
- МУХАНОВА Қ.К. Серікбол Қондыбайдың әдебиетке қосқан үлесі
- ЖАҢАБАЕВА Г. Жылқы туралы миф, адай жылқысының тектік ерекшеліктері
- БЕЛГІБАЕВА Ж. Ұштаған атауы туралы үш аңыз
- ҚУАНБЕКОВ Р. Ұран шақыру және ру ұрандары философиясы «ЖЕТІ» саны және «жеті ата» генезисі
- ЭСЕДОВА А. Серікбол Қондыбай зерттеулеріндегі «Алпамыс батыр» жыры
- АНДИРОВА Б. «Оғызнама» және Маңғыстау
- СЫДИЫҚ А.Ж. Мифпен ертегінің байланысы
- КЕМЕЛХАНОВА А.А. С.Қондыбай мұраларын насихаттау туралы (Автордың «Арғықазақ мифологиясы» еңбегінің желісінде)
- ЕЛЕУОВА А.А. География сабақтарында Серікбол Қондыбай еңбектерінің қолданылуы
- КАЗИХАНОВА Ф. «Шерқала — Айрақты» бағытында туризмді дамыту
- ЕРМАГАНБЕТОВА К.С. Киелі жер аймақтық бренд ретінде
- НҰРЛЫБАЙҚЫЗЫ АЙСҰЛУ. Жарық жұлдыз
«С.Қондыбай мұралары және «Мәңгілік ел» ұлттық идеясы атты облыстық ғылыми-тәжірибелік конференция
Қ А Р А Р Ы
С.Қондыбай феноменін әлемге таныту, оның өмірі мен зерттеулерін насихаттау мақсатында өткен облыстық ғылыми-тәжірибелік конференция ҰСЫНАДЫ:
- С.Қондыбай шығармашылығына арналған республикалық конференцияны тұрақты, екі жылда бір рет, өткізу;
- Жас ұрпаққа сәби жастан тәлім-тәрбие берудің ұлттық қайнарын насихаттауда С.Қондыбай мұраларының «Мәңгілік ел» ұлттық идеясының мифтік тамыры туралы терең тұжырымдары мен өнегелі өмір жолын кең пайдалану үшін білім ұйымдарындағы оқу-әдістемелік жұмыстарды жандандыру;
- С.Қондыбай шығармашылығы бойынша көптомдық мифтік-этимологиялық сөздік дайындау;
- С.Қондыбай шығармашылығының ғылыми негіздемесі ретінде концепциялық ғылыми еңбек дайындау;
- «С.Қондыбай және арғықазақ әлемі» атты орталықтың практикалық сынақ алаңы ретінде Ақтау қаласындағы С.Қондыбай атындағы мектепті бірте-бірте үштілді мифтік-лингвистикалық мектепке айналдыру;
- «Арғықазақ мифологиясы» еңбегін ағылшын, түрік тілдеріне «Қазақ даласы және герман тәңірлері» атты кітабын неміс тіліне аударуға ұсыныс беру;
- С.Қондыбай шығармашылығы мен өмір-тағдырын насихаттауды одан әрі жандандыру мақсатында өнер туындыларына (проза, поэзия, драма, хореография, бейнелеу өнері, архитектура және т.б.) бәйге жариялау.
Төраға М.Ақмырзаев
Хатшы Б.Ақбердыева
СЕРІКБОЛДЫҢ АТАУЛЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КОНФЕНРЕНЦИЯСЫНАН ТУЫНДАЙТЫН НАҚТЫ ҚАДАМДАРҒА КІРІСПЕ
Республика бойынша іске асқан «Рухани жаңғыру» бағдарламасының мыңдаған тұнық тұмалары арасында облыс орталығы Ақтау қаласында, 2018 жылдың 6-8 маусымда маңғыстаулық ғалым, мифолог Серікбол Қондыбайдың 50 жылдығына орай «Серікбол Қондыбай мұралары: әлемдік мифологияның дамуына жаңаша көзқарас» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференциясы республикамызда ерекше орын алатын айшықты шара болды.
Облыстық әкімшілік, оның мәдениет басқармасы мен мемориалдық музейі ұжымдары және А.Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты ұжымы бірлесе қолға шараға конференциялық талқылауға ұсынылған баяндамалардың санының өзі алпысқа таяу болды.
Қатысушылар географиясы мен білім ұялары: Астана – 7 (Назарбаев Университеті; Л.Н.Гумилев ат. Еуразия ұлттық университеті; ҚР БҒМ ҒК Философия, саясаттану және дінтану институты.), Алматы – 16 (Әл-Фараби ат. ҚҰУ; Ахмет Байтұрсынұлы ат.тіл білімі Институты; Нұр-Мүбарак ислам мәдениеті университеті; Т.К.Жүргенов ат. Қазақстан Ұлттық өнер академиясы; Ә.Марғұлан ат. Археология институты; М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты; Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті; КазУМО и МЯ имени Абылай хан ат. Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері Университеті; «Арыс» қоры), Ақтөбе — 10 (Қ.Жұбанов ат.Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті; Ақтөбе көпсалалы АГУ «Тарлан» колледжі), Ақтау – 9 (Ш.Есенов ат. Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университеті; «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ Маңғыстау филиалы); Маңғыстау мемлекеттік тарихи-мәдени қорығы; Маңғыстау облысының мәдениет басқармасының мемориалдық музейі), Атырау – 1 («Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ Атырау филиалы), Өскемен – 2 (Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және табиғи-ландшафттық музей-қорығы), Қызылорда – 1 (Қорқыт Ата атындағы Қызылорда МУ); Семей – 1 (Шәкәрім ат. Семей МУ), АҚШ — 2 (University of Wisconsin-Madison), Түркия – 6 (Анкара-Gazi Üniversitesi және Hacettepe Üniversitesi; Измир- Ege Üniversitesi; Стамбул- Marmara Üniversitesi; Нийде-Ömer Нalisdemir Üniversitesi; Кіршахір-Ahi Evran Üniversitesi ), Қытай – 1 (Бійжиң/Пекин-Орталық ұлттар университеті), Россия – 4 (Казань-Приволжский федеральный Университет: Уфа- Институт истории, языка и литературы УФИЦ РАН; Чебоксары-Чувашский Государственный университет им. И.Н.Ульянова: Алтай- Международный исследовательский фонд Тенгри): Азербайджан – 2 (Баку— фольклорный институт НAНA; Азербайджанский Университет Языков) т.б.
Нақты сандық және сапалық құрам ақпараттарын көпшілік назарына ұсынар болсақ, конференция материалдары жинағына 67 жеке және екі-үш автор бірлесіп орындаған авторлардың сандық және сапалық құрамы төмендегідей:
|
Академия корр-мүшелері (доктор, ф-м.ғ.к.) |
Ғалымдар |
Білім беру, ағарту саласы мамандары. өлкетанушылар |
|
| Ғылым докторлары
(докторанттар) |
Ғылым кандидаттары және магистрлер (магистранттар) | ||
|
2 |
Dr. — 7
PhD. — 2 Доктор – 14 (филол-12, филос-2) Докторант — 4 |
Ғылымдар кандидаттары -14
Магистр – 6 Магистрант – 1
|
Өнер академиясы мамандары – 3
Музей қызметкерлері — 2 Пелагогтар — 8 Студенттер – 2 Баспа қызметкерлері — 2 |
| 29 | 21 | 17 | |
| Ғылыми орта: 74,62 %
Оның ішінде: докторлар – 41, 8%; кандидаттар мен магистрлер – 32,8 % |
25,28 % | ||
Академия мүше-корреспонденттері мен ғылым докторлары:
- ҚАЖЫБЕК Ерден Задаұлы, А.Байтұрсынұлы ат. тіл білімі институты директоры, филол.ғ.докторы, проф. (Қазақстан, Алматы);
- Егоров Николай Иванович. Чувашский Государственный университет им. И.Н.Ульянова, д.фил.наук, проф., чл-корр. Турецкого лингвистического общества, член президиума международной ассоциации тюркологов.исследователь чувашского языка и истории, этимологии, топономики и антропономики, (Россия, Чебоксары);
- Шүкіров Жәрдемғали Жұбанғалиұлы. Қазақстан педагогикалық ғылымдар академиясының мүше-корреспонденті. Қ.Жұбанов ат.Ақтөбе мемлекеттік өңірлік университетінің доценті, ф-м.ғ.к. (Қазақстан, Ақтөбе);
- TÜRKMEN Fikret. Ege Üniversitesi рrof. Dr. (Түркия, Измир);
- Schamiloglu Uli, Dr. prof. University of Wisconsin-Madison. (АҚШ, штат Висконсин). Nazarbayev University (Қазақстан, Астана);
- ДИЛЕК Ибрахим. Dr. prof. Gazi Üniversitesi (Түркия, Анкара);
- ÖNER Mustafa, Dr. prof. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi (Түркия, Измир);
- Çobanoğlu Özkul. Dr. prof. Hacettepe Üniversitesi (Түркия, Анкара);
- AÇA Mehmet, рrof. Dr. Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. (Түркия, Стамбул);
- KABADAYI Osman, Doç. Dr. Ahi Evran Üniversitesi (Türkiye/Kırşehir) Abai Kazakh National Pedagogical University (Kazakhstan/Almaty);
- Султангареева Розалия Асфандияровна. Институт Истории языка и литературы УФИЦ РАН Гл.науч.сотр, доктор филол.наук. (Башкирия, Уфа);
- Тюхтенева Светлана Петровна, этнограф, доктор ист.наук, Международный исследовательский фонд Тенгри. (Россия, Алтай) ;
- Манкеева Жамал Айтқалиқызы – филол.ғ.докторы., профессор. ҚР БҒМ ҒК А.Байтұрсынұлы ат. тіл білімі институты лексикология бөлімінің меңгерушісі(Қазақстан, Алматы);
- Аймұхамбет Жанат Әскербекқызы, филол.ғ.докторы, Л.Н.Гумилев ат. Еуразия ұлттық университетінің профессоры. (Қазақстан, Астана);
- Бекежан Өмірбек Қадырханұлы. Филос.ғ.докторы, «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ филиалы Атырау облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты директоры орынбасары, қауымдастық профессоры (Қазақстан, Атырау);
- Бөлекбаев Сағади Байұзақұлы, доктор филос.наук., проф, КазУМО и МЯ имени Абылай хана (Қазақстан, Алматы);
- Джалилова Айнур, фольклорный институт НAНA философии по филологии (AMEA Folklore Institute, Doctor of philosophy in philology)
(Азербайджан, Баку);
- Джамбаева Ж.А. доктор филол.наук, доцент, Евразийский национальный универ-ситет им. Л.Н. Гумилева, (Қазақстан, Астана);
- Замалиева Луиза Фирдусовна, доктор филол.наук, проф. Казанского (Приволжского) федерального Университета. (Россия. Казан);
- Момынова Бағдан Қатайқызы., филол.ғ.докторы. Әл-Фараби ат. ҚазҰУ проф, (Қазақстан, Алматы)
- Нұрдәулетова Бибайша Ильясқызы. Филол.ғ.докторы, проф., Ш.Есенов ат. КМТжИУ (Қазақстан, Ақтау);
- ПІРӘЛІ Гүлзия Жайлауқызы. филол.ғ.докторы, М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты «Әуезов үйі» ҒМО-ның бас ғылыми қызметкері. (Қазақстан, Алматы);
- САЛҚЫНБАЙ Анар Бекмырзақызы, филол.ғ.докторы. Әл-Фараби ат. Қазақ ұлттық университетінің профессоры (Қазақстан, Алматы);
- Мухтарзаде Нуриде Забидқызы. PhD. философии и филологии, Азербайджанского Университета Языков /Azərbaycan Dövlət Dillər Universiteti/ (Азербайджан, Баку);
- Funda (Derin) Güven, PhD. of Politics and Social Sciences University of Wisconsin-Madison. (США, штат Висконсин). Nazarbayev University (Қазақстан, Астана)
- ӘШІМҚАН Талдаубек, Қытай Орталық ұлттар университеті, Қазақ тіл-әдебиеті факультетінің докторанты (Қытай, Бійжиң/Пекин);
- Тургенбаева Айжан, докторант КазНУ имени аль-Фараби. (Қазақстан, Алматы);
- Жұмабеков Қуаныш., Өмер Халисдемир университетінің докторанты (Түркия, Нийде) Ахмет Байтұрсынұлы ат.тіл білімі институты (Қазақстан, Алматы);
- РЫСҚҰЛБЕК Д.Ж. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің докторанты. (Қазақстан, Алматы);
Түрлі ғылымдар саласы кандидаттары:
- Наурзбаева Зира, к.филос.наук., модератор сайта Otuken.kz
- Ақбердыева Балкенже Қондыбайқызы, Ш.Есенов ат. Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университеті доценті, филол.ғ.к. (Қазақстан, Ақтау);
- Асанбаева С.А., филол.ғ.к., проф.м.а. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық Университеті (Қазақстан, Алматы);
- Бекмағанбетов Шанжархан. Қорқыт Ата атындағы Қызылорда МУ доценті, филол.ғ.к. (Қазақстан, Қызылорда);
- Демеев Ахмет Демеұлы. Ш. Есенов ат. Каспий Мемлекеттік технологиялар және инжиниринг Университеті доценті, геогр.ғ.к. (Қазақстан, Ақтау);
- Картаева Тәттігүл Ерсайынқызы, тарих ғ.к. Әл-Фараби ат. ҚазҰУ
Археология,этнология және музеология кафедрасының профессоры (Қазақстан, Алматы);
- Қабылов Әділет Дыбысұлы., филол.ғ.к., доцент, Ш.Есенов ат. КМТИУ (Қазақстан, Ақтау);
- ҚАТРАН Досымбек., Нұр-Мүбарак ислам мәдениеті университеті, жалпы университеттік гуманитарлық пәндер кафедрасының доценті, тарих.ғ.к. (Қазақстан, Алматы);
- Қобланов Жоламан Таубайұлы, филол.ғ.к., Ш.Есенов ат. КМТИУ проф. (Қазақстан, Ақтау);
- Ошақбаева Жазира Бейбітқызы, ҚР БҒМ ҒК Философия, саясаттану және дінтану институты философия бөлімінің жетекші ғылыми қызметкері, филос.ғ.к. (Қазақстан, Астана);
- ТҰРЖАН Оңайгүл Ізтұрғанқызы, филол.ғ.к. Л.Н.Гумилев ат. Еуразия ұлттық университетінің доценті.(Қазақстан, Астана);
- Жанабаев Кайрат, к.филол.н., доц. КазНУ имени аль-Фараби,
- Илиуф Х.-М. Ш., к.филол.наук. Специализированная военная школа-лицей “Жас Улан” им. Ш. Уалиханова (Казахстан, Семей);
- Юлдыбаева Г.В. к.филол.наук., ст.н.с. ИИЯЛ УФИЦ РАН (Россия, Башкортостан – Уфа);
Магистрлер мен магистранттар:
- Имашева Жанаргуль Айтжановна. Ақтөбе көпсалалы АГУ «Тарлан» колледжі, тарих ғылымдарының магистрі (Қазақстан, Ақтөбе);
- Төренова Самал Алпысбайқызы, Тарлан колледжінің «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәнінің оқытушысы, «Филология» мамандығы бойынша гуманитарлық ғылымдардың магистрі (Қазақстан, Ақтөбе);
- Әлімбаева Сарқыт Бахитқызы, Тарлан колледжінің арнайы пәндер оқытушысы, математика магистрі (Қазақстан, Ақтөбе);
- Толемысова К.М. магистр Государственного университета имени Шакарима города Семей (Қазақстан, Семей);
- Ұлықпанова Әлия Жолдасқалиқызы, геог.ғ.магистрі. (Қазақстан, Ақтөбе);
- Жүнісханов Айдын Сенғалиұлы, «Назарбаев Университеті» ДББҰ Қазақ тілі және түркітану кафедрасы, Археология және этнология магистрі, (Қазақстан, Астана)
- Салимов Сайёджон Саидович, Магистрант Навоийского осударственного педагогического Института направления « Методика обучения гуманитарных наук»(Узбекистан, Новои).
Жоғары оқу орындары аға оқытушылары:
- Бисенова Бақыт Тобакабуловна, Науайы мемлекеттік педагогикалық институты «Физика және астрономия оқыту методикасы» кафедрасы аға оқытушысы (Өзбекстан Республикасы, Науайы);
- Қудратов Э.A. Науайы мемлекеттік педагогикалық институты, «Физика және астрономия оқыту методикасы» кафедрасының аға оқытушысы (Өзбекстан, Науайы);
Конференциялық талқылау қазақ, орыс, түрік, ағылшын тілдерінде жүрді. Бұл үрдіс Серікбол дәлелдеп ұсынған әлемдік тіл түпнұсқасындағы (түбірлік праформадағы) тілдер дамуы мен ажырауының түркілік негізін айшықтап көрсетті және «ҚОНДЫБАЙ Серікбол мұралары: әлемдік мифологияның дамуына жаңаша көзқарас» атты конференция тақырыбын толық қамтыды.
Талқылауға қатысқан ғалымдардың философия, филология, археология мен этнография, физика-математика, география, астрономия, тарих, психология, дінтану және саясаттану, әлеуметтік ғылымдармен тікелей айналысып жүрген ғалымдар мен мамандар болуы – Серікболдың ғылыми әмбебап танымының көкжиегін кеңейтіп, Серікбол ҚОНДЫБАЙ негізін қалаған «Арғықазақ мифологиясының» жаһандық түркі кіндікті ауқымын аша алды.
Конференциялық талқылау қазақ, орыс, түрік, ағылшын тілдерінде жүрді. Бұл үрдіс Серікбол дәлелдеп ұсынған әлемдік тіл түпнұсқасындағы (түбірлік праформадағы) тілдер дамуы мен ажырауының түркілік негізін айшықтап көрсетті және «ҚОНДЫБАЙ Серікбол мұралары: әлемдік мифологияның дамуына жаңаша көзқарас» атты конференция тақырыбын толық қамтыды.
Талқылауға қатысқан ғалымдардың философия, филология, археология мен этнография, физика-математика, география, астрономия, тарих, психология, дінтану және саясаттану, әлеуметтік ғылымдармен тікелей айналысып жүрген ғалымдар мен мамандар болуы – Серікболдың ғылыми әмбебап танымының көкжиегін кеңейтіп, Серікбол ҚОНДЫБАЙ негізін қалаған «Арғықазақ мифологиясының» жаһандық түркі кіндікті ауқымын аша алды.
Әлемдік мифологияның соны саласы дей-түркі (арғықазақ) мифологиясын зерделеген Серікбол Қондыбай мұрасы — сан-салалы ғылыми тұжырымдарды түркілік таным іргетасына біріктіруімен, Жаратылым, Көресін, Көрілмес т.с.с. миф әлемінің дей-түріктік тамырларының әлемнің барша тілдерінде түпнұсқалық (праформалық) тұғыр ретінде сақталғанын, түркілік Жад пен Сөздің көп ғасырлық ұмытылған кодын танып, негіздеп, дәлелдегенімен де аса құнды.
Конференцияда аясында С.Қондыбайдың «Арғықазақ мифологиясы» атты іргелі еңбегінің негізінде энциклопедиялық жинақ «С.Қондыбай. Байырғы қазақ дүниетанымының негіздері» (Алматы: «Қазақ тілі» баспасы, 2018. – 480 бет. Таралымы – 2000 дана) жарық көрді.
Талданған мифологиялық ұғымдар «Табиғат», «Адам», «Қоғам» деп үш салаға жіктелді. Жинақта С.Қондыбайдың авторлық текстері энциклопедиялық басылымның бір жартысын («үстін») құраса, бір жартысын («астын») жаңа ғылыми топшылаулар, толықтырулар, комментарийлар алып тұр. Оқырманды қызықтыра түсу үшін түрлі түсті суреттер, иллюстрациялар берілді.
Сол сияқты Режиссер А.Байғожинаның «Серікбол Қондыбай – рух жауынгері» толық форматты деректі фильмінің тұсаукесері өтті.
Конференцияға қатысып, қанаттанып кеткен драматург, сценарист Аннас Бағдат «Қазақстан» РТРК» АҚ «balapan» телеарнасына өз жұмысын ұсынып, тәуелсіз қазақ анимациясы тарихында тұңғыш рет төл қаһармандар туралы «Айдар», «Дала ойындары» және «Ертемір» атты 3D форматтағы анимациялық жобаларды жарыққа шығарды. Аталған мультхикаялар отансүйгіштік, достық және адалдық сынды ізгі қасиеттерге негізделген. Бүгінгі күнде қаһармандарымыз «balapan» арнасының көрермендеріне жол тартты.
Серікбол Қондыбай, жаһандану заманының оққағары түркі кіндікті таным, оның ілкі ілімі Арғықазақ мифологиясы мен өркениетін әлемдік деңгейде танытуға өзге де ділтаным, тілтаным, елтаным, жертаным, философия мен теология, ежелгі тарих және археология, геопалеонтология мен ғарыштану т.с.с. таным салаларындағы Серікбол мұрасын зерделеуші ғалымдар мен білім ордаларының және өскелең жас ұрпаққа білім нәрін беретін оқу орындары мен олардың педагогтарының іс-әрекеті конференция қарарына сай жаңа серпінге ие болады деген сенімдеміз
«Серікбол Қондыбай мұралары: әлемдік мифологияның дамуына жаңаша көзқарас» атты І халықаралық ғылыми-теориялық конференциясы
ҰСЫНЫМДАРЫ
Конференция жұмысы барысында айтылған ұсыныстар мен ой-пікірлер негізінде келесідей ҰСЫНЫМДАР жасалды:
- Қазақстан Республикасының Мәдениет және спорт министрлігіне:
— С.Қондыбайдың азаматтық үлгісі және шығармашылығын насихаттауды одан әрі жандандыру мақсатында жас ұрпаққа арналған көркем шығармалар мен туындылардың жазылуына бәйге жариялауға;
- Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігіне:
— Ұлттық білім беру жүйесінің барлық деңгейінде С.Қондыбайдың өмір жолы мен ғылыми мұрасын оқыту және оны жастарға отансүйгіштік тәрбие беру ісінде пайдалануға;
— Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті, Ш.Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университеті, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті және А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты ғалымдарының Серікбол Қондыбай шығармашылығы және ұлттық рухани мұраларды жаңаша пайымдау мәселелері бойынша бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізуін үйлестіруді;
— С.Қондыбайдың іргелі еңбегі, 4 томдық «Арғықазақ мифологиясын» ЮНЕСКО тілдеріне аудару жұмыстарын қолға алуды;
— Ғылым комитетінің 2018-2020 жылдарға жарияланатын ғылыми зерттеулерді гранттық қаржыландыру конкурсында Қазақстан Республикасы жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдарының С.Қондыбай шығармашылығының әр саласы бойынша ғылыми жобалар ұсыну мүмкіндігін қамтуға ықпал етуге;
— Мектепке дейінгі білім беру тәрбиеленушілерінің, оқушылар мен жасөспірімдердің жас ерекшеліктері мен дамып-жетілу сатыларына сәйкес мифтану оқулықтарын («Суретті мифология», «Қазақ мифологиясының хрестоматиясы» т.с.с.) жазуды қолға алуға;
- Маңғыстау облысы әкімдігіне:
— Ш.Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университеті жанынан «С.Қондыбай мұраларын зерттеу және насихаттау орталығын» ашу мәселесін қарастыруды;
— Шетпе ауылында С.Қондыбай тұрған үйді музей экспозициясы ретінде ашуға ықпал жасауды;
— С.Қондыбай шығармашылығы бойынша 2 жыл сайын республикалық және халықаралық симпозиум, конференцияны кезектестіріп өткізуге ықпал етуді;
— С.Қондыбай шығармашылығына негізделген облыстық мемориалдық музейге С.Қондыбай есімін беруге ұсынуды;
— Облыстық мемориалдық музейді заманауи талаптарға сай экспозициялауды қаржыландыру мәселесін қарастыруды.
Ұсынымдар
«Серікбол Қондыбай мұралары: әлемдік мифологияның дамуына жаңаша көзқарас» атты
Халықаралық ғылыми- теориялық
конференцияда қабылданды.
Ақтау қаласы, 2018 жылғы 7 маусым
«Серікбол Қондыбай мұраларындағы арғықазақ
мифологиясы және Ұлы Дала өркениеті»
II ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ КОНФЕРЕНЦИЯ МАТЕРИАЛДАРЫ
Нұр-Сұлтан қаласы, 28 мамыр 2019 жыл.
Конференция жұмысына ғылым докторлары мен ғылым кандидаттары, атап өтсек:
- Егоров Николай Иванович. Чувашский Государственный университет им. И.Н.Ульянова, д.фил.наук, проф., чл-корр. Турецкого лингвистического общества, член президиума международной ассоциации тюркологов.исследователь чувашского языка и истории, этимологии, топономики и антропономики, (Россия, Чебоксары);
- Schamiloglu Uli, Dr. prof. University of Wisconsin-Madison. (АҚШ, штат Висконсин). Nazarbayev University (Қазақстан, Астана);
- ÖNER Mustafa, Dr. prof. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi (Түркия, Измир);
- Хисамитденова Ф.Г. Институт истории, языка и литературы УФИЦ РАН доктор филол.наук. (Башкирия, Уфа);
- Хазиева Гузалия. Институт истории, языка и литературы УФИЦ РАН доктор филол.наук. (Башкирия, Уфа);
- Бекежан Өмірбек Қадырханұлы. Филос.ғ.докторы, «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ филиалы Атырау облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты директоры орынбасары, қауымдастық профессоры (Қазақстан, Атырау);
- Наурзбаева Зира, к.филос.наук., модератор сайта Otuken.kz
- Ақбердыева Балкенже Қондыбайқызы, филол.ғ.к, профессор (Қазақстан, Ақтау);
- Артықбаев Жамбыл. филол.ғ.к. Л.Н.Гумилев ат. Еуразия ұлттық университетінің профессоры, тарих ғыл.докторы.(Қазақстан, Астана);
- Тұржан Оңайгүл Ізтұрғанқызы, филол.ғ.к. Л.Н.Гумилев ат. Еуразия ұлттық университетінің доценті.(Қазақстан, Астана);
- Ақмырзаев Мұрат Мырзағалиұлы, серікболтанушы
- Семби Марат, мәдениеттанушы
- Замалиева Луиза, Қазан федеральдық университет, филол.ғ.к.
- Илиуф Ходжа-Мұрат, филил.ғ.к. Семей қаласы
- Ишанова Аслия, Еуразия ұлттық университетінің профессоры, филол ғыл.докторы.(Қазақстан, Астана);
- Сапаров Қ.Т. Еуразия ұлттық университетінің профессоры, география ғыл.докторы.(Қазақстан, Астана)
және бірнеше мектептер мен колледж ұстаздары қатысты.
ПЛЕНАРЛЫҚ МӘЖІЛІСТЕ ТЫҢДАЛҒАН БАЯНДАМАЛАР
Егоров Н.И. Духовное наследие Серикбола Кондыбая и современные проблемы изучения тюркской мифологии
Хисамитдинова Ф.Г. Духи – хозяева в тюркской мифологии
Шамилоглу Ю.
Артықбаев Ж.О. Адай шежіресі және түрік халықтарының ерте тарихы
Mustafa Öner. MİFOLOGİYADAN ӘDEBİYATKA SU ANASI
Наурзбаева З. Деколонизация знания в творчестве Серикбола Кондыбая
Ақбердыева Б. С.Қондыбай мұраларының лингво-мифологиялық аспектілері
Ақмырзаев М.М. Миф, символ, тіл, шежіре және өркениет
Сапаров Қ.Т. Маңғыстау атауының топонимикалық деректердегі көрінісі
Семби М.К. Кемпір – небесное божество
СЕКЦИЯ ОТЫРЫСЫНДА ТЫҢДАЛҒАН БАЯНДАМАЛАР
Абишева З. Серікбол Қондыбай: жылқы мәдениеті –Еуразиядағы көшпенділер өркениетінің құрамдас бөлімі
Аймухамбетов Т. Понятие «сакральное»в понимании мировоззрения человека: мировой опыт и взгляды Серикбола Кондыбая
Акбердыева Б., Даулетбайқызы А. Мифологическая модель мира в языковых единицах казахского языка
Алтыбаева Г. Мифология – ежелгі танымдардың бірыңғай жүйесі Әбдуәлиұлы Б., Байысхан А. Мифокосмонимдер және олардың тілдік қордағы орны
Бекежан Ө. Серікбол Қондыбай еңбектеріндегі философиялық категориялар қолданысы
Даулетбайқызы Ә. «Үш» саны мен дүниенің мифтік құрылымдарының сабақтастығы
Замалиева Л. Этимология слова «Қайын» в трудах казахского мифолога С.Кондыбая и в песенном творчестве тюркских народов Среднего Поволжья
Илиуф Х-М. Крылатые скакуны из прототюркской мифологии
Ілиясқызы М. Қодар есімінің шығу тарихы
Ишанова А. Кондыбай и его исследования мифов об Алаше и Манасе
Керимбаев Е. Ә. , Дермисалиева Э. Қазақ ертегілеріндегі ғаламның тілдік бейнесінің кеңістік және табиғат концептілері
Керимбаев Е., Керимбаева С., Керимбаева Д. Кеңістік. Көне түркілер дүниетанымындағы ғаламның мифологиялық моделі және оның эвристикалық мәні
Керимбаева Д. Языковая концептуализация человека в тюркском героическом эпосе
Кощанова Г., Абишева З. Қондыбайтану: суын жылқы туралы аңыздардағы шындық детальдары құндылықтарын ұрпақ жадында жаңғырту
Қажымұрат А. C.Қондыбай зерттеулеріндегі «ит» концептісі
Сәдібеков А. Көне түрік жазуы – көшпенділердің жаһандық өркениетке қосқан үлесі
Tahan S. From myth as a mass communication medium to modern media culture
Тюхтенеева С. Змея – образ и метафора времени
Оңайгүл Т., Егембердиев И. Мифолог С.Қондыбай зерттеулерінің ақпараттық қырлары және ол қолданған медиатрендтер
Хазиева Г. Дух ийе в мифоритуальной традиции татар
Хасенов Б. Қазақ тілі дыбыстарының танымдық табиғаты
Ақбердыева Б. Латын графикасы негізіндегі ресми жазылымды мемлекеттік қызметшілерге оқытудың маңызы
3 бөлім
Орта арнаулы оқу орындары мен орта мектеп мұғалімдер секциясы
Аталиков Я. Серікбол Қондыбай шығармаларын танымдық ойын арқылы насихаттау
Байназаров Қ. С.Қондыбай еңбектеріндегі жер-су атауларын топтастыру
Бақытова А. С.Қондыбайдың «Арғықазақ мифологиясы» еңбегіндегі «АНТ» мәселесі туралы ой-көзқарастарының құндылығы
Жолжанова Ш. Арғықазақтардың геометриялық танымы
Кошаева А. Серікбол әлемін тану
Надирова Г. Болмысы бөлек Бәйті
Тиникулова Ж. С.Қондыбай еңбектеріндегі қазақ жырлары туралы пайымдаулар мен ондағы ономастикалық атаулардың зерттелу жайы
Тлеумагамбетова С. Серікбол Қондыбай – қазақ мифологиясын зерттеуші
Шүкіров Ж, Әлімбаева С. Құс жолы – аспан жолы
Шүкіров Ж, Өтеген Ж. С.Қондыбайдың Сириус немесе Сүмбіле шоқжұлдызы туралы болжамдары
Серікбол Қондыбай мұраларындағы арғықазақ мифологиясы және Ұлы Дала өркениеті» атты II халықаралық ғылыми-теориялық конференция ҚАРАРЫ
Конференция пленарлық және тақырыптық үш секцияда талқыланған дербес мәжілістер түрінде ұйымдастырылды. Конференциялық тыңдауға 40-тан астам ғылыми баяндамалар ұсынылды. Конференция жұмысы барысында айтылған ұсыныстар мен ой-пікірлер негізінде келесідей ҰСЫНЫМДАР жасалды:
- Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігіне:
— Ұлттық білім беру жүйесінің барлық деңгейінде С.Қондыбайдың өмір жолы мен азаматтық ерлігін және мәдени-ғылыми мұрасын оқыту және оны жастарға отансүйгіштік тәрбие беру ісінде пайдалану бағдарламасын ұсынуды;
— Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті, Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, Ш.Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университеті, А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты ғалымдарының Серікбол Қондыбай шығармашылығы және ұлттық рухани мұраларды жаңаша пайымдау мәселелері бойынша бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізуін үйлестіруді;
— Қазақстан Республикасы жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдарының С.Қондыбай шығармашылығының әр саласы бойынша Н.Назарбаев университеті үлгісінде арнаулы курстар енгізіп, ғылыми жобалар ұсыну мүмкіндігін қамтуға ықпал етуді;
— «Қазақ мифологиясы» ғылымын дамыту мақсатында жас мифологтар мен докторанттар, магистрларға арналған симфозиум, форумдар мен семинарлар ұйымдастыру;
- Қазақстан Республикасының Мәдениет және спорт министрлігіне:
— С.Қондыбайдың жеке азаматтық үлгісін және шығармашылығын насихаттауды одан әрі жандандыру мақсатында жас ұрпаққа арналған көркем шығармалар мен туындылардың жазылуына бәйге жариялауды;
— С.Қондыбайдың мифтік реконструкциялары бойынша компьютерлік ойындар сценарийлері мен түсірілімдеріне бәйге жариялауды;
- 3. Маңғыстау облысы әкімдігіне:
— Маңғыстаудың мың жылдық тарихын, С.Қондыбайдың ежелгі Маңғыстау тарихы мен мәдениеті туралы ғылыми тұжырымдары мен ұсыныстары негізінде ғылыми зерттеулерді гранттық қаржыландыру мүмкіндігін қарастыруды;
— С.Қондыбайдың іргелі еңбегі, 4 томдық «Арғықазақ мифологиясы» мен «Қазақ даласы және герман тәңірлері» монографиясын ағылшын тіліне аудару шараларын алуды;
— С.Қондыбай шығармашылығы негізінде жазылған үздік ғылыми мақалаға С.Қондыбай атындағы сыйақы (премия) тағайындау;
— С.Қондыбай атындағы облыстық мемориалдық музей жанынан жылына екі рет «Серікбол — ғалам» ғылыми-танымдық альманағын шығаруды;
Қарар «Серікбол Қондыбай мұраларындағы арғықазақ мифологиясы және Ұлы Дала өркениеті» атты II халықаралық ғылыми-теориялық конференцияда қабылданды.
Нұр-Астана қаласы, 2019 жылғы 28 мамыр
СЕРІКБОЛ ҚОНДЫБАЙ ЖӘНЕ ТҮРКІ МИФОЛОГИЯСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ» АТТЫ III ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ КОНФЕРЕНЦИЯ
(16-17 МАУСЫМ 2022 / ТҮРКІСТАН-ҚАЗАҚСТАН)
Маусым айының 16-ы күні Қ.А Ясауи атындағы ХҚТУ-нің Мәдениет сарайында «С.Қондыбай және түркі мифологиясының зерттелуі» атты ІІІ халықаралық ғылыми-терориялық конференция өз жұмысын бастады. Конференцияда Түркістан облысы әкімінің орынбасары А.Сабитов, Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары Ұ.Тналиев және Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ-нің ректоры Ж.Темірбекова құттықтау сөз сөйлесе, Түркия мен Қазақстанның ғалымдары Серікбол Қондыбайдың шығармашылығы, зерттеулері туралы баяндамалар жасады. Оның мұрасы Түркі әлеміне ортақ екеніне тоқталды.
Сондай-ақ «Тәрбия» сән үйінің мифтік киімдерінің көрсетілімі мен «Серікбол Қондыбай туындылары – бейнелеу өнерінде» суретшілер көрмесі ұйымдастырылды.
III Халықаралық конференцияға жалпы қатысқан шетелдік ғалымдар
| № | Аты, жөні,
ғылыми атағы |
Жұмыс орны | адресі | телефон | |
| 1 | Seyfullah YILDIRIM
Doç. Dr. |
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü | Ankara/ TÜRKİYE |
seyfiyildirim@gmail.com |
|
| 2 | İbrahim DİLEK
Prof. Dr.
|
Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi | Türkiye | İbrahim.dilek@hbv.edu.tr | |
| 3 | Yilmaz YESIL
Doç. Dr. |
Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi | Türkiye | ||
| 4 | Halil ÇETİN
Dr. Öğr. Görevlisi |
Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi | Türkistan/Kazakistan |
halil.cetin@ayu.edu.kz |
|
| 5 | Bülent BAYRAM
Prof. Dr. |
Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi | Türkistan/Kazakistan |
+ 7 778 111 72 08+ 90 530 8815292/ bulentbayram01@hotmail.com |
|
| 6 | Musatfa NERKİZ
Dr. |
Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi | Қазақстан | Mustafa.nerkiz@ayu.edu.kz | |
| 7 | Айгюн
Муса гызы МАММАДОВА Доктор философии по истории
|
заведующая фондом Нумизматики Национального Музея Истории Азербайджана НАНА | Баку/Азербайджан
|
aygun_kons@mail.ru
|
|
| 8 | Лилия Хатиповна МУХАМЕТЗЯНОВА
доцент, доктор филологических наук, главный научный сотрудник |
Институт языка, литературы и искусства имени Г. Ибрагимова Академии наук Республики Татарстан | 422100, Российская Федерация, Республика Татарстан, г. Казань, ул. академика Глушко, д. 14, кв. 37 | lilmuhat@mail.ru
8 951 893 11 90 |
|
| 9 | Feruza DJUMANİYAZOVA Doç.Dr.
|
Özbekistan Bilimler Akademisi Şerkşınaslık Enstütüsü | Taşkent/Özbekistan
|
jumaniyazova84@gmail.com |
|
| 10 | Fatih ÇELİK
Dr. Öğretim Üyesi |
Erciyes Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı | Түркия | Fatihcelik007@gmail.com
+905061216117 |
|
| 11 | Maftuna Murodillo Qizi MIRZAYEVA
|
Özbekistan Bilimler Akademisi | Ташкент/Өзбекстан |
mirzayevamaftuna95@gmail.com
|
|
| 12 | Гульчехра Шавкатовна ЗУНУНОВА
доктор исторических наук
|
Отдел Междисциплинарных исследований,
Национальный центр археологии Академия наук Республики Узбекистан |
Ташкент/Узбекистан |
+998903514042, zunnunova@yahoo.com |
|
| 13 | Алсу ШАМСУТОВА
К.ф.н.
|
Отдел театра и музыки Институт языка, литературы и искусства им. Г. Ибрагимова
Академии наук Республики Татарстан |
Казань/Татарстан/
Ресей |
+79033426926 aatlas1@mail.ru ул. Ноксинский спуск, 14 |
|
| 14 | Розалия Рафкатовна
БАЯЗИТОВА К.и.н., доцент
|
Ордена Знак Почета Институт истории, языка и литературы — Уфимского федерального исследовательского центра Российской академии наук; ИИЯЛ УФИЦ РАН | Уфа/Башкортостан/Ресей | 89867057361
|
|
| 15 | Санобар ШАДМАНОВА
д.и.н., проф.
|
Ташкентский Государственный Университет Востоковедения | Ташкент/Узбекистан | shadmanova.sanobar@gmail.com
+998 90 992 03 27
|
|
| 16 | Жазира ОТЫЗБАЙ
Док., доц
|
Анкара университеті
|
Анкара/Түркия |
jazirakentauly@gmail.com |
|
| 17 | Ziyodakhon RASULOVA
Dr. |
Özbekistan Bilimler Akademisi Milli Arkeoloji Merkezi | Taşkent/ Özbekistan |
ziyodakhon@gmail.com+99897 7758030 |
|
| 18 | Arzu KİYAT
Dr.
|
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi | Bişkek/ Kyrgyzstan |
arzu.kiyat@manas.edu.kg |
|
| 19 | Yusuf YURDİGÜL
Prof. Dr. |
Atatürk Üniversitesi İletişim Fakültesi
|
Erzurum/Türkiye | yurdigul@atauni.edu.tr | |
| 20 | Nargiza Po`latbayevna KAMOLOVA
Öğretim Üyesi
|
Özbekistan Cumhuriyeti Urgenç Devlet Üniversitesi
|
Үргеніш/Өзбекстан | kamolovanargiza2018@gmail.com
|
|
| 21 | Oğuz Kamil ERCANTÜRK
Dr., Öğretim Üyesi |
Türkiye | oguzkamil@yahoo.com | ||
| 22 | Cemalettin YAVUZ | Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi | Қазақстан | yavuzcemalettin@gmail.com | |
| 23 | Гузалия ХАЗИЕВА
Д.ф.н. |
Казанский государственный институт культуры
кафедра методологии и технологии универсальных компетенций |
Казань/Татарстан
ул Четаева 14, 44 |
guzhaz@mail.ru | |
| 24 | Salima ESHONOVA
Doç. Dr. |
Özbekistan Bilimler Akademisi Abu Reyhan Biruni Şarkiyat Enstitüsü | Özbekistan | Salima.khony@mail.ru | |
| 25 | Бақыт Әбжет | доктор, доцент | Қожа-Ахмет Яссауи атындағы қазақ –түрік университеті | ||
| 26 | Сакай Хироки
Профессор, доктор |
Токио Wако университетерситет. | Жапония | sakai@wako.ac.jp |
III Халықаралық конференцияға қатысқан қазақстандық ғалымдар
| № | Ғалымның аты-жөні, ғылыми дәрежесі | Жұмыс орны | Мекенжайы |
| 1 | Эльвира Амангелдіқызы АБЛАНОВА
Т.ғ.к. |
Маңғыстау облыстық мемлекеттік архиві
|
Ақтау |
| 2 | Оңайгүл ТҰРЖАН
Ф.ғ.к. |
Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Журналистика және саясаттану факультеті Телерадио және қоғаммен байланыс кафедрасы | Астана |
| 3 | Болат Рашидович ХАСЕНОВ
PhD
|
Е.А.Бөкетов ат. Қарағанды университеті, М.Қозыбаев ат. Солтүстік Қазақстан университеті | Қарағанды |
| 4 | Асия Руслановна НУРДУБАЕВА
Кандидат архитектуры |
Казахская национальная академия искусств им. Т. Жургенова (КазНАИ) | Алматы |
| 5 | Лаура Ноғайбекқызы ДӘУРЕНБЕКОВА
Ф.ғ.к., доцент |
Назарбаев Университеті | Астана |
| 6 | Жамал Айтқалиқызы МАНКЕЕВА
Ф.ғ.д., проф. |
А.Байтұрсыұлы атындағы Тіл білімі институты | Алматы |
| 7 | Зубайда Кабиевна СУРАГАНОВА
К.и.н. |
Институт истории государства, Государственный историко-культурный музей-заповедник «Есік» | Астана |
| 8 | Балкенже Кондыбаевна АКБЕРДЫЕВА
Ф.ғ.к., проф. |
Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Маңғыстау облысы бойынша филиалы | Ақтау |
| 9 | Бағлан Коқымбаева
Философ ғ.д |
Павлодар педагогикалық университеті | Павлодар |
| 10 | Мұрат Мұрзағалиұлы АҚМЫРЗАЕВ
бас маман |
«Мейірбике жоғары медициналық колледжі» ЖШС | Ақтау |
| 11 | Гүлжамал Қыдырбайқызы ҚОРТАБАЕВА
Ф.ғ.к., доц. |
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті | Алматы |
| 12 | Зира Наурзбаева Жетибаевна | Философия ғылымдарының кандидаты | Астана |
| 13 | Болат Сыздық | Е.А.Бөкетов ат. Қарағанды университеті, М.Қозыбаев ат. Солтүстік Қазақстан университеті | Қарағанды |
| 14 | Айгүл Исмакова
Ф.ғ.д., профессор |
М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының бас ғылыми қызметкері,
Назарбаев Университеті |
Алматы |
| 15 | Виктория Александровна ФОМИНА
Магистр искусств |
КазНУ им. аль-Фараби
Факультет Философии и политологии кафедра Религиоведения и Культурологии |
Алматы |
| 16 | Джемма Болатовна АМАНЖОЛОВА
Кандидат филологических наук, доцент |
Казахский национальный университет имени аль-Фараби
|
Алматы |
| 17 | Хаджи-Мурат ИЛИУФ
к.ф.н.
|
Государственный университет имени Шакарима | Семей |
| 18 | Нуржан Еркенович КУЛУМЖАНОВ
Магистр философии |
Университет Международного Бизнеса имени К. Сагадиева | Алматы |
| 19 | Zubaida SHADKAM
Doç.Dr.
Selenay KOŞUMCU Dr. |
Казахский национальный университет имени аль-Фараби | Алматы |
| 20 | Жанар Дәрібекқызы БАЙТЕЛИЕВА
Ассистент профессор, филология ғылымдарының кандидаты |
Назарбаев Университеті | Астана |
| 21 | Роза Есбалаева Жұмабайқызы | Қожа-Ахмет Яссауи атындағы қазақ –түрік университеті | Түркістан |
| 22 | Мендыганым Джамалбековна ШАЙМЕРДЕНОВА
К.и.н, профессор |
Казахская национальная академия искусств имени Т.Жургенова | Алматы |
AÇIŞ KONUŞMALARI / АШЫЛУ САЛТАНАТЫ
Н.А.НОҒАЕВ (МАҢҒЫСТАУ ОБЛЫСЫНЫҢ ӘКІМІ) / N.A. NOĞAYEV (MANGISTAV EYALETİ VALİSİ)
ДАРХАН ҚЫДЫРӘЛІ (ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТҮРКІ АКАДЕМИЯСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ) DARHAN KIDIRALİ (ULUSLARARASI TÜRK AKADEMİSİ BAŞKANI)
ДОК. ЖАНАР ТЕМІРБЕКОВА (ҚОЖА АХМЕТ ЯСАУИ АТЫНДАҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАЗАҚ-ТҮРІК УНИВЕРСИТЕТІНІҢ РЕКТОРЫ) / DR. JANAR TEMİRBEKOVA (HOCA AHMET YESEVİ ULUSLARARASI TÜRK-KAZAK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRÜ)
ДОК., ПРОФ. ЖЕНГИЗ ТОМАР (ҚОЖА АХМЕТ ЯСАУИ АТЫНДАҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАЗАҚ-ТҮРІК УНИВЕРСИТЕТІНІҢ РЕКТОР ӨКІЛІ) / PROF. DR. CENGİZ TOMAR (HOCA AHMET YESEVİ ULUSLARARASI TÜRK-KAZAK ÜNİVERSİTESİ REKTÖR VEKİLİ)
ДОК., ПРОФ. САКАЙ ХЕРОКИ («WAKO» УНИВЕРСИТЕТІ / ЖАПОНИЯ) / PROF. DR. SAKAY HEROKİ (VAKO ÜNİVERSİTESİ / JAPONYA)
BİLDİRİLER / БАЯНДАМАЛАР
ТҮРКІ МИФОЛОГИЯСЫ ЗЕРТТЕУЛЕРІНДЕ СЕРІКБОЛ ҚОНДЫБАЙ ӘДІСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ МАҢЫЗЫ (Ибрахим Дилек)
SERİKBOL KONDIBAY VE «MİTOLOJİ NEDEN ARAŞTIRILMALIDIR? » SORUSU ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER (Bülent Bayram)
С.ҚОНДЫБАЙ МҰРАСЫНДАҒЫ «ҒАЛАМНЫҢ МИФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЙНЕСІН» ЛИНГВОСИНЕРГЕТИКАЛЫҚ ТҰРҒЫДАН ЖАҢҒЫРТУ ТӘЖІРИБЕСІ (Жамал Манкеева)
TÜRK DÜNYASI SİNEMASINDA BİR ANLATIM ARACI OLARAK MİTOLOJİNİN KULLANIMI (Yusuf Yurdigül)
С.ҚОНДЫБАЙ ЗЕРТТЕУЛЕРІНДЕГІ «ҰЛЫ ДЕРЕК» ТҰТАСТЫҒЫ (Айгүл Ісімақова)
КОНДЫБАЙТАНУ ТҮРІК ӘЛЕМІНІҢ ГУМАНИТАРИСТИКАДАҒЫ ПӘНАРАЛЫҚ ЖАҢА БАҒЫТЫ РЕТІНДЕ (Бағлан Қоқымбаева)
ҰЛЫ ДАЛА МИФОЛОГИЯСЫН ЖҮЙЕЛЕУ, ТАЛДАУ ЖӘНЕ ГЕНЕЗИСІН АНЫҚТАУДАҒЫ С.ҚОНДЫБАЙДЫҢ ІЗДЕНІС ЖОЛДАРЫ (Бақыт Әбжет)
ПИСЬМЕННЫЕ ИСТОЧНИКИ ПО ТЮРКСКОЙ МИФОЛОГИИ И ИХ ЗНАЧЕНИЕ В ВОССОЗДАНИИ ИСТОРИИ НАРОДА (Лилия Мухаметзянова)
СЕРІКБОЛ ҚОНДЫБАЙ ЗЕРТТЕУЛЕРІНДЕГІ МИФТІК ТАНЫМ ЖӘНЕ ОНОМАСТИКАЛЫҚ ДЕРЕКТЕР (Гүлжамал Қортабаева)
СЕРІКБОЛ ҚОНДЫБАЙ ҚҰБЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ҚАЗАҚ ҚҰҚЫҒЫ МЕН МЕМЛЕКЕТТІЛІГІНІҢ ІЛКІ БАСТАУЛАРЫ (Болат Сыздық)
О ТЮРКСКОЙ СИМВОЛИКЕ ПЕРИОДА ЧИНГИЗИДОВ (НА ОСНОВАНИИ ИССЛЕДОВАНИЙ СЕРИКБОЛА КАНДЫБАЯ И МОНЕТ, НАЙДЕННЫХ В КАЗАХСТАНЕ И АЗЕРБАЙДЖАНЕ) (Айгюн Маммадова)
С. ҚОНДЫБАЙ ЕҢБЕКТЕРІНДЕГІ АНТИКАЛЫҚ «ДАЙ (ДАХ)» ЖҰРТЫ ЖАЙЛЫ МӘЛІМЕТТЕР МАҢЫЗЫ (Эльвира Абланова)
SERİKBOL KONDIBAY’IN MİTOLOJİ ÇALIŞMALARINDAKİ SEMBOL VE KAVRAMLARIN KAZAK KÜLTÜRÜ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ (Halil Çetin)
С.ҚОНДЫБАЙ ЗЕРТТЕУЛЕРІНІҢ ҒЫЛЫМИ МЕТОДИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ (Оңайгүл Тұржан)
ГУМАНИТАРЛЫҚ ҒЫЛЫМДАҒЫ ҰЛЫ ЖАҢАЛЫҚ (Болат Хасенов)
СЕРИКБОЛ КОНДЫБАЙ: СИМВОЛИЧЕСКОЕ — ОСНОВА ФОРМООБРАЗОВАНИЯ. КРУГ И ТОЧКА (Асия Нурдубаева- Арнур Нуркатов)
СЕРІКБОЛ ҚОНДЫБАЙДЫҢ «АРҒЫҚАЗАҚ МИФОЛОГИЯСЫНДАҒЫ» КИЕЛІ САНДАР КОНЦЕПЦИЯСЫ (Роза Есбалаева)
Ш.АЙТМАТОВ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ МИФТІК ОБРАЗДАРДЫҢ ТАНЫМДЫҚ СИПАТЫ (С.ҚОНДЫБАЙ ЗЕРТТЕУЛЕРІ НЕГІЗІНДЕ) (Лаура Дәуренбекова)
РАТНАЯ КУЛЬТУРА СТЕПНОГО ВОИНСТВА В КОНЦЕПЦИИ С. ҚОНДЫБАЯ (Зубайда Сураганова)
РЕКОНСТРУКЦИЯ МИФОЛОГИЧЕСКОГО ОБРАЗА МАТЬЕРИ САБА НА ОСНОВЕ ИДЕИ С.КОНДЫБАЯ (Зира Наурзбаева)
БҮГІНГІ ҚАЗАҚ ҚОҒАМЫНЫҢ «АБЫРОЙ ЗАҢЫ» (С.ҚОНДЫБАЙДЫҢ «АБЫРОЙ ЗАҢЫ» МАҚАЛАСЫ НЕГІЗІНДЕ) (Балкенже Акбердыева)
ҚОНДЫБАЙ СЕРІКБОЛДЫҢ АРҒЫҚАЗАҚ ТІЛІН ТІЛ ГЕНЕТИКАСЫ ЖӘНЕ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ЖАД ТҰРҒЫСЫНАН ТАЛДАУ ІЛІМІ (Мұрат Ақмырзаев)
SERİKBOL KONDIBAY’A GÖRE KAZAK HALK EDEBİYATINDA KEMPİR (CADI) VE TÜRLERİ (Seyfullah Yıldırım)
SERİKBOL KONDIBAY’A GÖRE KAZAK SÖZLÜ ANLATILARINDAKİ “DEMİR EVLER” (Yılmaz Yeşil)
ПРАГМАТИЧЕСКИЙ ПОТЕНЦИАЛ МИФОЛОГЕМЫ ШАНЫРАК В ПУБЛИЦИСТИЧЕСКОМ ДИСКУРСЕ (Джемма Аманжолова- Мендыганым Шаймерденова)
MİTOLOJİK BİR UNSUR OLARAK TÜRK DÜNYASINDA EJDERHA (Oğuz Kamil Ercantürk)
МИФОПОЭТИЧЕСКИЙ ОБРАЗ ХЫЗЫР-ИЛЬЯС В ТРАДИЦИЯХ ТАТАР (Гузалия Хазиева)
ÇUVAŞ VE TATAR MİTOLOJİSİNDE KUTSAL BİR DAĞ VE EFENDİLERİ: VALİM HOCA’DAN AZİZ VALİM’E (Cemalettin Yavuz)
СТРАТЕГИИ РИТУАЛЬНЫХ УГОЩЕНИЙ: ТЮРКСКАЯ МИФОЛОГИЯ И СОВРЕМЕННЫЕ ОБРЯДЫ НАРОДОВ СРЕДНЕЙ АЗИИ (Гульчехра Зунунова)
KIRGIZ TÜRKLERİNİN HALK HEKİMLİĞİNDE MİTOLOJİK BİR SAĞALTIM UNSURU: KAPLUMBAĞA VE YUMURTASI (Arzu Kiyat)
TÜRK TOPLULUKLARINDA DİN VE MİTOLOJİ UYGUNLUĞU: “BİBİ MÜŞKÜL-KÜŞAD” KÜLTÜ (Ziyadahan Rasulova)
ЧИНОВНИКИ РОССИЙСКОЙ ИМПЕРИИ МЕЖДУ МИФОМ И РЕАЛЬНОСТЬЮ: О ЖИЗНИ ТУРКЕСТАНЦЕВ (КОНЕЦ XIX — НАЧАЛО XX ВВ.) (Санобар Шадманова)
ҚАЗАҚ МИФОЛОГИЯСЫН ОҚЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ (Жанар Байтелиева)
МИФОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ТРАДИЦИОННОЙ КУЛЬТУРЫ ПОВЕДЕНИЯ БАШКИР (Розалия Баязитова)
ALTAY TÜRKLERİNDE DAĞ VE SU OLUŞUMU ÜZERİNE ÇIKAN EFSANELER (Fatih Çelik)
EL-HINT’TEKİ TÜRKŞAHİ FROMO KESARO VE TİBET DESTANLARINDAKİ EFSANEVİ KRAL GESAR AYNI ŞAHIS MIDIR? (Feruza Djumaniyazova)
ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ПЕТРОГЛИФА КАК ИЛЛЮСТРАЦИИ К ИЕРОГАМНОМУ СЮЖЕТУ (Хаджи-Мурат Илиуф)
KİTÂB-I RÜSTEMNÂME-İ TÜRKÎ’DE RÜSTEM VE OLAĞANÜSTÜ VARLIKLAR ÜZERİNE (Zubaida Shadkam- Selenay Koşumcu)
МИФОЛОГИЗМ В СОВРЕМЕННОЙ ТАТАРСКОЙ И ТУРЕЦКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ (ПРОИЗВЕДЕНИЯ ФАУЗИИ БАЙРАМОВОЙ И АЛИФ ШАФАК) (Алсу Шамсутова)
XIX.YÜZYIL HOKAND HANLARI CAMİSİNİN TARİHİ: EFSANEVE GERÇEKLER (Salima Eshonova)
ТҮРКІ МИФОЛОГИЯСЫНДА КҮН ЖӘНЕ ОНЫҢ ТІЛДЕГІ КӨРІНІСТЕРІ (Жазира Отызбай)
TÜRK HALKLARININ TARIMINDA MİTOLOJİK GOPADŞAH İMAJI (Nargiza Kamolova)
ПЕРСОНИФИКАЦИЯ ПРОСТРАНСТВА В ТЮРКСКИХ МИФАХ (ПОСТАНОВКА ПРОБЛЕМЫ) (Виктория Фомина)
САКРАЛЬНОЕ ПРОСТРАНСТВО МИФА (Нуржан Кулумжанов)
ANALYSES OF LEGENDS ABOUT KARASKAN TOPONYM IN THE FERGHANA VALLEY (Maftuna Mırzayeva)
«Серікбол Қондыбай және түркі мифологиясының зерттелуі» атты
III Халықаралық ғылыми-теориялық конференциясының
қарары
Конференция пленарлық және тақырыптық 13 секцияда талқыланған офлайн және онлайн түрінде ұйымдастырылды. Конференциялық тыңдауға 70-тен астам ғылыми баяндамалар ұсынылды. Конференция жұмысы барысында айтылған ұсыныстар мен ой-пікірлер негізінде төмендегілерді ұсынады:
- Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрліктеріне:
— Ұлттық білім беру жүйесінің барлық деңгейінде С.Қондыбайдың өмір жолы мен азаматтық ерлігін ұлттық тәрбиенің өзекті үлгісі ретінде және мәдени-ғылыми мұрасын оқыту және оны жастарға отансүйгіштік тәрбие беру ісінде пайдалану бағдарламасын ұсынуды;
— Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындарында гуманитарлық бағытта оқытылатын мамандықтар үшін оқу бағдарламасына «Қазақ мифологиясын» элективтік курстар ретінде енгізуді;
— ЖОО студенттері арасында «Серікбол Қондыбай әлемі» атты республикалық ғылыми жұмыстар байқауын А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі мен Ш.Уәлиханов атындағы тарих және этнология институттары жетекшілігімен өткізу мүмкіндігін қарастыруды;
— С.Қондыбайдың ғылым жолындағы оның өмірі мен жанқиярлық еңбегін келер ұрпаққа үлгі ету мақсатында география пәнінен өтетін дәстүрлі республикалық олимпиадаға С.Қондыбай есімін беруді;
- Қожа Ахмет Яссауи атындағы қазақ-түрік университетінде докторант, магистранттарға С.Қондыбай шығармашылығы бойынша тақырыптар беруді;
- Қазақстан Республикасының Мәдениет және спорт министрлігіне:
— С.Қондыбайдың жеке азаматтық үлгісін және шығармашылығын насихаттауды одан әрі жандандыру мақсатында жас ұрпаққа арналған үздік көркем шығармалар мен туындыларға бәйге жариялауды;
— Мифологиялық зерттеулер арқылы таным мен болмыс, тарих пен география
ғылымын бірнеше ғасырларға сөйлеткен Серікбол Қондыбай еңбектерін әлемдегі түркі жұртшылығына насихаттап, таныту үшін – «С.Қондыбай еңбектері» тақырыбында халықаралық деңгейдегі ғылыми-практикалық конференцияны Түркі елдерінде (мемлекеттерінде) Түріксой т.б ұйымдар арқылы жүйелі өткізу дәстүрін қалыптастыруды;
— Мемлекеттік тапсырыс бағдарламасына енгізіп, ғалымның еңбектерін кеңінен насихаттау мақсатында кітаптарын шығарып, республика кітапханаларына таратуды;
— С.Қондыбай шығармашылығы бойынша бейнелеу өнері саласында салынған қылқалам шеберлерінің альбомын шығаруды;
- Маңғыстау облысы әкімдігіне:
— Серікбол Қондыбайдың Шетпе кентіндегі өмір бойы тұрған үйін облыстық мемориалдық музейінің экспозиция залына айналдыруды;
— С.Қондыбайдың іргелі еңбегі, 4 томдық «Арғықазақ мифологиясы» монографиясын түркі тілдеріне аудару шараларын алуды;
— 2023 жылы аталып өтетін С.Қондыбайдың 55 жылдығына орай мемориалдық музей жанынан «Планетарий» салуды қолға алуды;
— Жас мифологтар, режиссерлар және суретшілермен резиденция, дөңгелек үстелдер өткізуді;
— Серікбол Қондыбайдың еңбектеріне сүйене отыра, облыстық мемориалдық музейде замануи технологияның көмегімен «Аbaq» деп аталатын бірегей мифолингвистикалық деректер базасын жасауды;
Қарар «Серікбол Қондыбай және түркі мифологиясының зерттелуі» атты IIІ халықаралық ғылыми-теориялық конференциясында қабылданды.
2022 жылғы 17 маусым, Түркістан қаласы.
Экспонаттарды есепке алу және сақтау қызметі
Есепке алу, сақтау, реставрация мен консервациялау жөніндегі қызмет Мемориалдық музейдің құрылымдық бөлімшесі, оның негізгі мақсаты – қорды жинақтау, есепке алу, оның топтамаларын реставрациялау, консервациялау және сақтау. Қызметке қор бөлімі меңгерушісі Адирова А. жетекшілік етеді.
Музей ашылғаннан бастап музейлік маңызы бар заттарды жинау мен жинақтау, оларды кейіннен экспозицияға қою мақсатымен, заттарды музей қорына алу бойынша орасан зор жұмыстар атқарылды. Бұл жұмыстардың жүзеге асуына Серікбол Қондыбайдың әпкесі Балсұлу Әділбекқызының үлесі көп. Музей қорына Серікболдың үйінен жеке кітапханасы, қолжазбалары және тұтынған заттары, достарынан естелік суреттер келіп түсті.
Музей қоры келесі топтамаларға бөлінген:
- Жазбаша және ақпараттық дереккөздер, құжаттар (кітаптар);
- Жазбаша және ақпараттық дереккөздер, құжаттар (аудио, бейне, негативтер);
- Жазбаша және ақпараттық дереккөздер, құжаттар (фотосуреттер, құжаттар, қолжазбалар);
- Серікбол пайдаланған бұйымдар;
- Кескіндеме, гобелен, мүсін мен графика;
- Уақытша сақтау қорлары.
Алғашқы ашылған күннен бастап қор бөлімі мамандары экспонаттарды есепке алу мен төлқұжаттау бойынша жұмыстар жүргізіп келеді. Музей ішіндегі және одан тыс жерлердегі экспонаттардың қозғалысы қабылдау-тапсыру актілерімен жүргізіледі.
Бөлім мамандары біліктіліктерін арттыру мақсатында «KAZMUSEUM» оқу-әдістемелік және Медиа орталығының ұйымдастыруымен өткен курстарға қатысып, сертифифкаттарға ие болды.
Музей қорында Серікболдың 600-ден астам пайдаланған кітаптары және 72-ден астам қолжазбалары сақталған. Серікбол көрген түстерін, ой-тұжырымдарын, зерттеулерін осы қолжазба дәптеріне түсіре берген. Дүниеден озғаннан кейін осы қолжазбаларының негізінде кітаптары жарыққа шықты.
Серікбол Қондыбай кітаптары:
- «Маңғыстау географиясы» авт.С.Қондыбай. «Нұрлы әлем» Алматы 2008ж.
«Маңғыстау географиясы» оқулығы осы таңғажайып өлке табиғатын, табиғатының ерекше болу себептері мен салдарын мектеп оқушысына түсінікті тілмен жеткізіп беруге арналған оқу құралы. «Маңғыстау географиясы» еңбегі Серікболдың өз мамандығы алдындағы парызын өтеу жолында жасалған кісілігі болса керек. «Атым адам болғасын, қалай адам болмайын» деген секілді, географ деген мамандық алып шығып, оқушыларға географиядан дәріс берген кісі, жаратылысында табиғат сыйлаған зерттеушілік қасиеті бар жас ғалым өз ісінің алғашқы зерттеу жұмыстарын географиядан бастамай неден бастаушы еді. Осылайша аты аталған кітап жарық көрген.
Маңғыстау облысының жер бедерінің ерекшеліктері, оның себептері, жер бедеріне осы өлкенің геологиялық құрылысы мен тектоникасының әсері, өз кезегінде жер бедерінің облыс табиғатына әсері тыңғылықты көрсетілген. Сонымен қатар оқулықта барлық тақырыптар карта-диаграммалармен, картограммалармен, карталармен толықтырылып, әр тақырыпқа қосымша материалдар мен оқулыққа тән сұрақ-тапсырма бөлігі енгізілген. Кітап қазіргі кезеңдегі оқулықтар ішіндегі ең толық, пайдалануға ыңғайлы оқу құралы болып табылады. Кітап атына сай мектеп бағдарламасына орай, Қазақстан географиясына қосымша оқулық ретінде жазылған.
- «Қазақ мифологиясына кіріспе» авт.С.Қондыбай. «Зерде» баспасы Алматы 1999ж
Маңғыстаулық жас ғалым С.Қондыбаевтың бұл кітабы – сөзтану іліміне қосылып отырған құнды еңбек. Автор өз тұжырымдарына іргелі ізденістермен келген. Бұл қазақ мифологиясы, оның түп төркіні тұрғысындағы алғашқы қадам.
- «Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары» Алматы: «Арыс» баспасы, 2000жыл
«Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары» деп аталатын шолу және ақпараттық мақсаттағы кітапша. Мұнда аталған аймақтағы киелі орындар туралы қысқаша анықтамалар (140 әулие) сөздік түрінде беріліп, Маңғыстаудағы әулиеліктің тарихи даму жолдары жөнінде сөз болады. Кез келген әулие туралы ақпараттың қайдан алынған, кім бергені, сенімділігі мен күмәнділігі қатар көрсетілгендіктен, бұл кітаптың мәліметтерін ғылыми мақсаттарда пайдалануға болады.
- «Есен-қазақ» авт.С.Қондыбай. «Арыс» Алматы 2006ж.
Бұл еңбекте талантты ғалым орта ғасырларда біздің өлкемізде тірлік кешкен тайпалардың эпостық жырларын зерттеу арқылы өткен тарихымыздың көмескі тұстарына байыпты бағдар, терең талдау жасайды.
Кітаптағы авторлық мәлімдеулер, түсініктер, болжам-пайымдаулар, топшылаулар еріксіз иландыра алады. Мұнда тізбектеліп келген ой түйіндері көп-ақ, ой қорындағы материалының көптігі кемеріне сыймай, ағып жатқан толассыз теңіз суы іспетті. «Қырымның қырық батыры» жыры қырым татарларыныкі емес, қазақтың өз дүниесі екендігі нақты дәледенген. Оның қалыптасқан уақыты мен орыны еңбекте сенімді атап көрсеткен. Ол орындар Ақтөбе жақтағы Қобда мен Айладыр еліндегі Балқан Қазаншыққа дейінгі Арал-Хасарлы аймағы. Автор эпос жасауға негіз болған шығармашылық базаның үлкен реалын дұрыс тапқан. Ол жырлардағы кейіпкерлердің есімдерімен, жер-су аттарымен, оқиға сюжеттерімен қамтамасыз етілгенін дәлелдей алған. Енді кітаптың неге осылай аталғаны туралы бірер сөз.
«Есен-қазақ» атауы – Маңғыстау түлейлерінің бірінің есімі. Өлкеде аты қазірде белгілі алты Түлей бар. Соның бірі – «Есен-қазақ» түлейі Маңғыстау түлейлерінің өзіндік ерекшелігі бары.
Автор үш бастапқы және соңғы тоғысу нүктелерін тапқан. Сол рухани нүктелердің бірі – уақыттық жағынан 14 ғасырдың 40-90 жылдарын, Маңғыстау мен Үстіртті көрсеткен. Бұл – Есен-қазақ нүктесі…
Автор өзі дәлелдеген болжамдарында, пайымдауларында уақыт, орта, оны жасаушы өкілдерді дөп басқан. Кітаптың және бір маңызды, ең басты тұсы ешқашан нақтыланбаған тоғыс (фокус) екі нүктенің сырын ашуында. Олар: алғашқысы – Ұрым нүктесі, соңғысы – Есен-қазақ нүктесі.
Есен-қазақ мемлекеттігінің құрылуы қарсаңындағы көшпеліліредің рухани-шығармашылық дүмпуі. «Қазақ» «Алаш» сияқты сөздердің маңызды мәнге ие болып, далада танымал болуы да осы ортамен байланысты.
«Есен-қазақ» кітабында ең бастысы екі мезет:
- 1350-90 жылдары «Есен-қазақ» деп аталып отырған, ешбір тарихи құжатқа түспеген, тарихшыларға беймәлім болып қалған қазақ тарихының маңызды кезеңінің болуы;
- Бүгінгі «ноғай жырлары» деп жүрген жырлар мен аңыздардың сюжеттік қаңқасы мен есімдік шоғырынан нақ осы тұстағы Маңғыстау –Үстірт ареалында қалыптасқандығы. Қазақтың бүгінгі рухани болмысы нақ осы уақытқа, осы тұста қалыптасқан. Осы екі идея бір-бірімен ұштастырыла отырып, фольклорлық материалдарды тарихи-географиялық мәліметтермен салыстыра, сәйкестендіре отырып, тұжырым жасаған.
- 15-ші ғасырдың екінші жартысында Маңғыстау мен Үстірт жерінде тарихи құжаттарға түспей қалған, жергілікті ауыл аймақтың деңгейіндегі, бірақ кейінгі ғасырлар үшін шешуші алғы шарттарды жасап берген оқиғалар болған. Оны автор фольклорлық материалдарды дұрыс интерпретациялап, оларды тарихи географиямен ұштастыру арқылы дәлелдеп шыққан.
- «Гиперборея: түс көрген заман шежіресі» авт.С.Қондыбай. «Үш Қиян» Алматы 2003ж.
Бұл еңбек өткен дәуірлерде біздің өлкемізде тірлік кешкен тайпалардың эпостық жырларын зерттеу арқылы – өткен тарихымыздың көмескі тұстарына байыпты бағдар, терең талдау жасайды.
- «Арғықазақ мифологиясы» 4 том. авт.С.Қондыбай. Алматы «Дайк-Пресс» 2004ж
Төрт кітаптың негізгі тақырыбы мынадай болып шықты: бірінші кітабымда – сөздің, яғни қазақ тілінің ішкі мүмкіндіктерін пайдалана отырып, байырғы мифтік танымды реконструкциялау жолдарын қарастыратын боламын, сондай-ақ, бұл кітапта мифтану арқылы тарихымыздың бас тапқы кезеңдерінің хронологиялық ретін, даму қаңқасын жасау мәселесі де қарастырылады.
Екінші кітапта – арғықазақтың аспани-жұлдыздық, күнтізбелік мифологияның мәселелері ғана қарастырылады.
Үшінші кітап екі үлкен: а) арғықазақ мифологиясындағы әйел бейнесі, б) арғықазақтағы жылан немесе айдаһар культі тақырыптарынан тұрады.
Төртінші кітап – жекелеген мифтік тақырыптарға арналған, кейбір жануарлық тотемдер, егіздер мифологиясы, семсер культі, т.б.тақырыптар бар.
- «Казахская мифология»
- «Эстетика ландшафтов Мангистау» авт.С.Қондыбай. «Арыс» баспасы Алматы 2005ж
Книга талантливого, безвременно ушедшего из жизни, молодого ученого и краеведа посвящена древней, овеянной легендами земле мангистау. Впервые научно обосновонно, географический и исторический убедительно поднимается вопрос о новой для региона отрасли – индустрии туризма, которое в недалеком будущем могла бы стать стимулом многих экономических и инфроструктурных приобразовании края, спасобствовала бы решению проблем занятости населения, возраждению национального прикладного искуства, а также сохранению окружающей среды и историко-археолгических объектов.
Бұл автордың географ-маман ретінде туған өлкесінің табиғи ерекшеліктері мен құндылықтарына да терең бойлай зерттеу жүргізген еңбегі. Бұл тақырыпты өзінің жоғарғы оқу орнындағы дипломдық жұмысының тақырыбы етіп алуы да оның туған жеріне деген махаббатының белгісі еді. Алдына қойған мақсатқа жету үшін мазмұнын үш тарауға бөліп, өлкенің табиғи құрылымы мен әлеуметтік-экономикалық жағдайын ескере отырып, қайта құру, қалпына келтіру және оның бүгінгі таңда қалай тиімді пайдаланудың жолдарын көрсетеді. Кітапты оқи отырып, Маңғыстаудың қайталанбас табиғаты, осында туризмді дамытудывң мол мүмкіндіктері турасында қиял қанатында қалықтағандай әсер аласыз.
- «Маңғыстау – Нама» авт.С.Қондыбай. «Арыс» Алматы 2006ж.
Ғалым халқымыздың бағзы мифологиялық таным-түсінігін, ойлау жүйесін қайта қалпына келтіре отырып, оны өлке тарихына қатысты географиялық, фольклорлық, лингвистикалық мәлімет-деректермен ұщтастырып, Маңғыстау мен Үстірт тариххының терең қатпарларына бойлайды, күні бүгінге дейін қасаң қағидаға бағынып келген күмәнді түйіндерді шешуге талпынады.
Ұлан-байтақ Ұлы Қазақ даласының қай пұшпағы да киелі, қасиетті. Оның мыңдаған жылдық арғы елес тарихын археологиялық қазындылар, бергі дәуірлердің қыр-сырын бүгінге жеткен сәулет ескерткіштері мен түрлі хатқа түскен жазба жәдігерлері деректерімен айқындауға болады. Ал қазақ ғылымының маңдайына сыймай, жасындай жарқырап өткен зерттеуші Серікбол Қондыбай бұл орайда өз ізденістерінде тың жол, соны соқпақ таңдайды. Ғалым халқымыздың бағзы мифологиялық таным-түсінігін, ойлау жүйесін қайта қалпына келтіре отырып, оны өлке тарихына қатысты географиялық, фольклорлық, лингвистикалық мәлімет-деректермен ұштастырып, Маңғыстау мен Үстірт тарихының терең қатпарларына бойлайды, күні бүгінге дейін қасаң қағидаға бағынып келген күмәнді түйіндерді шешуге талпынады. Осылайша, тек әулиелі, көне Маңғыстау тарихы ғана емес, Қазақстанның кез-келген өлкесінің өткеніне жаңаша үңілуге жол ашады.
Осы кітапқа Маңғыстаудың мың жылдық тарихына қатысты бірнеше тақырыпты қарастырып, олардың кейбір қорытындыларын топтастырып енгізген. Бұрыннан көп зерттеліп жүрген соңғы екі ғасырдың тарихына тоқталмаған. Автор өлкенің сан ғасырлық тарихының тұтастығын үздіксіз етіп көрсете алмаса да, әр заманның анықтауға болатын белгі нышандарына нұқсап, олардың бір-бірімен сабақтасып, күні бүгінге дейін үзілмей келе жатқанына оқырманның көзін жеткізеді. Ұсынылып отырған тақырыптардың тұспалдық жәрежесі бос қиял немесе ертегішінің шығармашылығы емес, олар белгілі бір қисындарға негізделген.
Кітап барша қоғамдық ғылым өкілдеріне – тарихшы, этнограф, мәдениеттанушы, фольклортанушы, тілші, әдебиетші ғалымдарға және өлке тарихымен қызығушы қалың жұртшылыққа арналған.
- «Қазақ даласы және герман тәңірлері» авт:С.Қондыбай. «СаГа» баспасы Алматы 2006ж.
Қазақтың дарынды ғалымы С.Қондыбайдың 2000-шы жылы жарық көрген кітабы ғылыми-көпшілік әдебиет жанрында жазылған герман-скандинав мифі мен эпосының әлмиссақ түрік негіздерін жан-жақты зерделеген еңбек болып табылады.
- «Жауынгерлік рух кітабы» авт.С.Қондыбай. «Нұрлы Әлем» Алматы 2006ж.
Кітап 4 бөлімнен тұрады. Тақырыбының өзі-ақ бұрын беймәлім көп нәрсені аңдатқандай, мұнда қазақтың жауынгерлік әскери қару-жарақтары, әскери атақ-атаулары, шен – дәрежелері, ежелгі әскери-музыкалық аспаптары, соғыс өнері, әскери айла, ту, елтаңба және олардың түп негізі сөз болады.
- «Маңғыстау жер-су атаулары» авт.С.Қондыбай. «Арыс» Алматы 2010ж.
Саналы жасын ғұмырында артына мол мұра қалдырған Серікбол Әділбекұлы Қондыбайдың «Маңғыстаудың жер-су атаулары» атты бұл еңбегінде 1989-2000 жылдар аралығында көз майын тауыса, шұқшия отырып, тірнектей, ғылыми түрде бір ізге түсіруді ойлап, жинақтаған маңғыстау топонимикасына байыпты, терең талдау жасалынады.
Маңғыстау жер-су атаулары, оларға қатысты аңыз-әпсаналар шежіре тарихымен, фольклормен ұштастырыла қысқа да нұсқа тұжырымды пайымдалған. Автор бұл еңбегінде жер-су атауларын жалаң талдамайды, айналасындағы айғақ-нысандардың барлығы тұтас қарпылып, жан-жақты қамтылған. Олар: Сай-сала, құдық, алқап, құмды массив, өңір ескерткіші, тау, шатқал, төбе, қорым, қорымдық, түбек, мола, ой, құлау, бұлақ, темір жол айырығы, жар, жарлауыт, арал, тарихи атау, ойыс, сор, қала, ауыл, аңғар, қыстақ, теңіз мүйісі, әулие, арал, шабындық, жыра, жота, арна, жал, зират, елді мекен, шоқы, тоған, күп, төбе, дөң, аран, дің, қорған, үйік, бал-қорым, ор тағы-тағылар әр қырынан жер-су атауларымен қатар сабақтастырыла, зерттеушінің назарынан бірде-бірі тыс қалмай, тұтастықта қарастырылған. Әсіресе, кез-клгеннің назарына іліге бермейтін микротопонимдер өнікті кірістіріліпті.
Телегей-теңіз білім иесі кітапта сонымен қатар арагідік жер-су атауларының шығу тегі, дұрыс айтылуы мен жазылу сауаттылығына да көңіл бөліп, «келешекте осылай түзетілсе» деген ескертпе өзіндік тілек, пікір-лебіздер білдіре кетеді. Зерттеуші еңбеутегі Маңғыстау жер-су атауларының санын дәл атамайды, бірақ сол оронисм, гидроним, микротопонимдерді саралай іріктеп, бұлардың маңызды ғылыми мәселе екендігін, оларға қатысты екі мың екі жүздің үстіндегі сөздерге түсінік-анықтама берген! Өлке тарихы, жер-су атаулары өткен ғасырларда тек орыс зерттеушілепрінің жүргізген әр-түрлі экспедицияларының кең ауқымдағы карталары арқылы, оның ішінде, әскери топографиялық карталарымен, нақты түскені ақиқат.
- «Алпамыс ғаламы»
- «Медет шежіресі» авт..С.Қондыбай. «Арыс» алматы 2011ж.
«Медет шежіресі» С.Қондыбайдың аяқталмай қолжазба түрінде қалған еңбектерінің бірі еді. Кезінде авторға тарихи құжаттар мен материалдардың жеткіліксіздігі қолбайлау болғандығы сөзсіз. Дегенмен де ағасы Итібай Жантұрғанұлының берген мәліметтеріне сүйене отырып, барын саралап, біршама қызықты шежіре қалдырды.
Мемориалдық музейге келушілердің қолтаңбалары, ықыластары
Экскурсиялық қызмет бөлімінің негізгі міндеті — экскурсиялық қызметті ұйымдастырумен айналысады. Келушілердің барлық топтарына арналған мемлекеттік және орыс тілдерінде шолу және тақырыптық экскурсиялар жасау, музей бойынша экскурсия дәрістерін өткізу.
Ашылған сәттен бері музейге 15132 адам келіп, 2055 экскурсия өткізілді. Бүгінге дейін С.Қондыбай атындағы мемориалдық музейінің экспозициясымен ауыл, аудан тұрғындары, бала-бақша тәрбиеленушілері, мектеп пен колледж оқушылары, университет студенттері, мүмкіндігі шектеулі жандар, әскери қызметкерлер, министрліктер мен ведомстволар қызметкерлері танысты.
С.Қондыбай мемориалдық музейіне келген мәртебелі, құрметті қонақтардың ішінде Түркиядағы Эгей университетінің профессоры, ф.ғ.д. Фикрет Түркмен, Анкара Хаджи Байрам Вели университетінің профессоры, ф.ғ.д Ибраһим Дилек, АҚШ-тағы Висконсин-Мадисон университетінің профессоры, т.ғ.д. Юлай Шамилоглу, Әзірбайжан елінің АМЕА Фольклор институтының ф.ғ.д. Айнур Джалилова және ҚР ф.ғ.докторлары Б.Ыбырайымұлы мен Қ.Ергөбек, ақын Ғ.Сейтақ пен С.Нұржан, ҚР Парламенті Сенатының Төрағасы М.Әшімбаев, ҚР мәдениет және спорт министрі А.Райымқұлова, ҚР еңбек сіңірген қайраткері Д.Дайырбек және Қазақстанның түкпір-түкпірінен, Ресейден, Италиядан т.б алыс-жақын елдерден келген туристтер музей туралы пікірлерін білдіріп, қолтаңба қалдырды.
Бірнеше қолтаңба көшірмелерін тіркеу